File "Chuong3-truocthemthoidaimoi.htm"
Full path: E:/sites/Single15/tinmung2007/webroot/THIENCHUA/MuoiChoDoi/Chuong3-truocthemthoidaimoi.htm
File size: 191.45 KiB (196043 bytes)
MIME-type:
Charset: utf-8
<html xmlns:v="urn:schemas-microsoft-com:vml" xmlns:o="urn:schemas-microsoft-com:office:office" xmlns="http://www.w3.org/TR/REC-html40">
<head>
<meta http-equiv="Content-Language" content="en-us">
<LINK rel="stylesheet" href="../Suyniemmoingay/_common/colours.css" type="text/css">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8">
<title>Thien Chua - Muoi Cho Doi</title>
<style>
<!--
div.MsoNormal
{mso-style-parent:"";
margin-top:0cm;
margin-right:0cm;
margin-bottom:10.0pt;
margin-left:0cm;
line-height:115%;
font-size:12.0pt;
font-family:"Arial","sans-serif";
}
-->
</style>
<meta name="keywords" content="Năm Bánh - Hai Cá - Giêsu Kitô; tinmung.net; dongcong.net, suy niệm mỗi ngày">
<!--mstheme--><link rel="stylesheet" type="text/css" href="../../_themes/network/netw1011-109.css"><meta name="Microsoft Theme" content="network 1011">
</head>
<body>
<table border="0" width="500" id="table1" cellspacing="10" bgcolor="#FFFFF2" cellpadding="10">
<tr>
<td style="text-decoration: none; font-family: Arial; font-size: 12pt; font-weight: bold; border-left-style:solid; border-left-width:1px; border-right-style:solid; border-right-width:1px; border-top-style:solid; border-top-width:1px">
<p align="center"><b><span style="font-size: 12.0pt">C</span></b>HƯƠNG
III: TRƯỚC THỀM THỜI ĐẠI MỚI</td>
</tr>
<tr>
<td style="text-decoration: none; font-family: Arial; font-size: 12pt">
<p class="MsoNormal" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0" align="center">
<b><span style="font-size: 12.0pt; color: #993300">
<a name="3.1_Hai_ngàn_năm_lịch_sử_cứu_độ_–_mà_vẫn_chưa_được_cứu_rỗi">3.1
Hai ngàn năm lịch sử cứu độ – mà vẫn chưa được cứu rỗi?</a></span></b></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Giáo-lí ơn cứu-độ đã
được loan-truyền từ hai ngàn năm và từ hai ngàn năm nay có một Giáo-hội
bước theo đức Ki-tô dấn-thân cho hòa-bình, công-lí và tình yêu. Nhưng
vào thời-điểm kết-thúc thiên niên-kỷ thứ hai sau Kitô, kết-quả tổng-kê
xem ra nghèo-nàn như chưa từng có. Thậm chí một nhà văn Mỹ, ông Louis
Begley, gọi thế-kỷ 20 là “một tang lễ ma-quái”. Đó là một hoả-ngục gây
nên bởi tội-ác giết người, thảm-sát tập-thể và bạo-lực, nghĩa là một
tổng-hợp gói trọn mọi thứ kinh-hoàng.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Trong thế-kỷ 20 số
người bị giết cao trội như chưa từng thấy. Đây là thời-điểm xẩy ra cuộc
tận diệt người Do-thái và sự phát-triển bom hạt nhân. Người ta những
tưởng, sau đệ nhị thế chiến sẽ mở màn một kỷ-nguyên thanh-bình<b>. </b>
Hẳn người ta phải biết, với bài học tàn-sát Do-thái, nạn kỳ-thị
chủng-tộc cuối cùng sẽ đưa ta về đâu. Nhưng tiếp nối năm 1945 lại là một
khoảng thời-gian rách-nát vì chiến-tranh như chưa từng thấy. Trong thập
niên 90 chúng ta trải qua tại Âu châu bao cuộc chiến và xung-đột
tôn-giáo; khắp nơi trên thế-giới gia-tăng nạn đói, xua-đuổi cư dân,
kì-thị chủng-tộc và tội-phạm, sự ác chiếm thế thượng-phong. Dĩ-nhiên
thời-điểm kết-thúc thiên niên-kỷ cũng ghi-nhận những biến-đổi tốt-đẹp:
chính-sách toàn-trị trong trong các nhà-nước cộng-sản cáo-chung, bức màn
sắt ở Trung Âu đã sụp-đổ, những vùng có tranh-chấp sẵn-sàng đối-thoại và
các nước Trung Đông rục-rịch xích lại gần nhau. </span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Suy-tư về những gì
Thiên Chúa và nhân loại thực-hiện, nhiều người hoài-nghi tự hỏi: Có thực
thế-gian được cứu rỗi? Có thể gọi những năm sau đức Ki-tô là những năm
của ơn cứu-độ?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Đây quả là một chuỗi
nhận-xét và vấn-nạn. Câu hỏi căn-bản ở đây thật ra là có phải Ki-tô giáo
đã mang đến ơn cứu-độ, phải chăng Ki-tô giáo đã mang lại ơn cứu-rỗi hay
Ki-tô giáo thật ra vô hiệu? Phải chăng Ki-tô giáo ngày nay đã mất sức
sống?</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Về vấn-đề này tôi thiết
nghĩ trước hết phải nói ngay, ơn cứu-độ, một ơn đến từ Thiên-chúa, không
phải là một thực-thể có định lượng và vì thế không thể tính-toán
đo-lường thêm bớt. Nhìn theo kiến-thức kỹ-thuật, sự phát-triển trong
nhân loại có lẽ đôi khi bị khựng lại, nhưng tựu trung vẫn có sự tiếp-tục
tăng-trưởng. Những gì thuần-tuý là lượng-số, hẳn nhiên ta có thể cân đo
được và có thể nhận ra những tăng giảm của chúng. Nhưng sự thiện nơi con
người không phát-triển theo quy-tắc định-lượng đó, vì mỗi người là một
cá-thể mới và vì thế với mỗi người lại bắt đầu một lịch-sử mới trên một
bình-diện nào đó.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Sự phân-biệt trên đây rất
hệ-trọng. Cái thiện nơi con người không thể tính bằng lượng. Bởi thế
không thể cho rằng Ki-tô giáo vào năm khởi-thủy bắt đầu như một hạt cải,
và cuối cùng sẽ phải sừng-sững như một đại thụ và ai cũng có thể thấy nó
phát-triển tốt-tươi hơn từ thế-kỷ này sang thế-kỷ khác. Trái lại nó luôn
có thể bị nghiêng đổ hay vấp ngã, vì ơn cứu-rỗi gắn chặt với tự-do của
con người và Thiên Chúa không bao giờ muốn lấy đi tự-do này.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Vào thời Ánh-sáng đã
nảy ra tư-tưởng cho rằng tiến-trình văn-minh gần như bắt-buộc phải đưa
nhân loại liên-tục tiến lên trên con đường chân, thiện, mỹ, và vì thế
trong tương-lai không thể có những hành-động man-rợ nữa.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ơn cứu-rỗi luôn gắn liền
với tự-do, có thể nói đó chính là cơ-cấu mạo-hiểm của ơn cứu rỗi. Bởi
thế nó không bao giờ đơn thuần được áp đặt từ ngoài hoặc được xây-dựng
kiên-cố với một cơ-cấu vững-chắc, nhưng nó được đặt vào một chiếc bình
dễ vỡ là tự-do con người. Nếu cho rằng con người đã vươn tới một độ cao,
thì cũng phải coi chừng nó có thể rơi xuống và tan-vỡ. Tôi thiết nghĩ đó
chính là cuộc tranh-luận khi đức Ki-tô bị cám-dỗ: Phải chăng ơn cứu-rỗi
phải như một cái gì kiên-định trên dương-gian, có thể tính-toán được
theo nghĩa: mọi người đều có cuả ăn, từ nay không đâu bị đói nữa? Hay ơn
cứu-rỗi là cái gì khác hẳn? Vì nó gắn chặt với tự-do, vì nó không bị
áp-đặt cho con người trong những cơ-cấu có sẵn, mà trái lại luôn nhịp
bước với tự-do của con người, cho nên trong một mức-độ nhất-định nó vẫn
có thể bị tan-vỡ.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ta cũng phải nhìn-nhận
rằng Ki-tô giáo đã luôn toả ra một tình nhân-ái dạt-dào. Những gì Ki-tô
giáo đã mang vào lịch-sử thật đáng kể. Goethe<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5142#ftn1"><span style="color: black">[1]</span></a>
từng thốt lên: Những gì đã xẩy ra quanh tôi làm tôi phải cúi đầu. Đúng
thế, chỉ qua Ki-tô giáo mà hệ-thống chăm-sóc bệnh nhân, cưu-mang người
yếu kém và cả một hệ-thống tổ chức từ-thiện đã hình thành. Cũng nhờ
Ki-tô giáo mới phát-sinh sự tôn-trọng con người trong mọi hoàn-cảnh. Một
sự kiện lịch-sử đáng ghi nhận: Sau khi chấp-nhận Ki-tô giáo, việc đầu
tiên hoàng-đế Constantinus thấy phải thi-hành là cải-tổ luật-lệ, để
chủ-nhật thành ngày nghỉ cho mọi người và cho người nô-lệ được hưởng một
số quyền-lợi.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi cũng có thể đan-cử
trường-hợp Athanasius, vị giám-mục lỗi-lạc thành Alexandria trong thế-kỷ
thứ tư. Qua kinh-nghiệm bản-thân ngài tả lại cảnh khắp nơi các bộ-lạc cứ
nhăm-nhe dao búa kình-chống nhau, mãi tới khi trở thành ki-tô-hữu, họ
mới biết chung sống hoà-bình. Nhưng đó là những đặc-tính không do cơ-cấu
của một thể-chế chính-trị tự tạo nên. Chúng cũng có thể bị sụp-đổ, như
ta ngày nay vẫn thấy.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ở đâu con người xa rời đức
tin, ở đó những tệ-nạn khủng-khiếp thời ngẫu-tượng sẽ ồ-ạt trở lại. Tôi
tin rằng, ta có thể nhận thấy rõ Thiên Chúa đi vào lịch-sử một cách nói
được là mong-manh hơn chúng ta mong-muốn. Nhưng đó lại là câu trả lời
cuả Ngài đáp lại tự-do của ta. Một khi ta muốn và chấp-nhận Thiên Chúa
tôn-trọng tự-do của ta, ta cũng phải học tôn-trọng và quí-chuộng
tính-cách mong-manh của hành-động Ngài.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ki-tô giáo ngày nay đã
bành-trướng rộng-rãi trên khắp thế-giới như chưa bao giờ từng thấy.
Nhưng ơn cứu-độ cho thế-gian đã không đương-nhiên đồng-bộ với nhịp tiến
đó.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Đúng vậy, sự lan rộng tính
được bằng <i>con số</i> tín-hữu ki-tô không đương-nhiên dẫn đến sự
cải-thiện thế-gian, vì không phải tất-cả những ai mang tên ki-tô-hữu đều
thực-sự là ki-tô-hữu. Ki-tô giáo chỉ ảnh-hưởng gián-tiếp lên khuôn mặt
trần-gian qua con người, qua tự-do của họ. Sự dữ cũng không đương-nhiên
bị khai-trừ khi ta thành-lập một hệ-thống chính-trị hay xã-hội mới.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Sự hiện-hữu của sự dữ
mang ý-nghĩa gì đối với ơn cứu-rỗi hay không có ơn cứu<b>-</b>rỗi?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Sự dữ có thế-lực qua ngã
tác-động lên tự-do con người và tạo nên những cơ-cấu riêng của nó.
Rõ-ràng có những cơ-cấu của sự dữ. Chúng đè-nén con người, chúng có thể
ngăn-chặn tự-do và như vậy tạo nên bức tường cản bước Thiên Chúa đi vào
trần-gian. Qua đức Kitô, Thiên Chúa thắng sự dữ. Điều này không có nghĩa
là từ nay tự-do con người hết bị sự dữ thử-thách, nhưng có nghĩa là Chúa
sẵn-sàng đưa tay cho ta nắm và dẫn ta đi, song Ngài không ép-buộc ta.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Như thế có nghĩa là
Thiên Chúa có quá ít quyền-lực trên dương-thế?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Dù sao Ngài cũng không
muốn sử-dụng quyền-lực theo cách như ta tưởng. Đó chính là vấn-nạn mà
ông đã gợi lên lúc đầu và tôi cũng muốn đặt ra cho cái gọi là “tinh-thần
thế-gian”: Tại sao Thiên Chúa bất lực như vậy? Tại sao Ngài chỉ cai-trị
một cách yếu-ớt lạ-lùng như một kẻ bị đóng đinh trên thập-giá, như một
kẻ thất-bại? Nhưng rõ ràng đó là cách Ngài muốn cai-trị và xử-dụng
quyền-lực. Còn như dùng quyền-lực qua cưỡng-bức, áp-đặt và bạo-lực lại
không phải là cách cuả Ngài.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Xin trở lại câu hỏi lúc
đầu: Tình-trạng thế-giới, diễn-tả qua cách nói “một tang lễ ma-quái” của
thế-kỷ 20, không nhất-thiết làm</span></i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<i>ta hoảng-sợ sao?</i></span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Là tín-hữu Ki-tô chúng ta
biết trần-gian luôn nằm trong bàn tay Thiên-chúa. Ngay cả khi con người
tháo bỏ dây liên-kết với Ngài và lao vào huỷ-diệt, trong tình-trạng
thế-giới đổ-nát đó Chúa sẽ ra tay làm lại một khởi đầu mới. Phần chúng
ta, trong niềm tin vào Ngài, chúng ta hành-động để con người không xa
lià Ngài và gắng làm hết sức để thế-gian có thể tồn-tại như kỳ-công và
con người như thụ-tạo của Ngài.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tuy nhiên một viễn-tượng
hết sức bi-quan vẫn có thể xẩy ra, trong đó sự vắng bóng Thiên Chúa –
Metz gọi đó là “cuộc khủng-hoảng Thiên Chúa” – trở nên trầm-trọng đến
nỗi khiến con người rơi vào vực thẳm luân-lí và thế-giới rơi vào vực
thẳm đổ-nát, đứng trước bờ tận-thế. Nguy-nan đó chúng ta phải tính tới.
Nhưng cho dù viễn-tượng<b> </b>tận-thế kia có xẩy ra<b>,</b> thì Thiên
Chúa vẫn còn đó để bảo-vệ những ai tìm Ngài; kết-cục tình yêu vẫn mạnh
hơn hận-thù.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Gio-an Phao-lô II có
nhận-xét: “Vào cuối thiên niên-kỷ thứ hai Giáo-hội lại trở thành
Giáo-hội của các vị tử-đạo”. Thưa hồng-y, chính ngài cũng làm một bản
thống-kê tương-tự: “Nếu chúng ta không tìm lại cái phần làm nên căn-tính
ki-tô giáo của mình, chúng ta sẽ không đứng vững trước những thử-thách
của thời-đại”.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Chúng ta đã trao-đổi về
đề-tài này : Giáo-hội sẽ mặc lấy những hình-thức khác, Giáo-hội sẽ bớt
phần đồng-hóa với những cộng-đồng lớn, sẽ mặc lấy hình-thái Giáo-hội của
thiểu-số, sẽ sinh-động qua những nhóm nhỏ với xác-tín vững-mạnh, sống và
hành-động theo niềm tin. Chính qua cung-cách này, nói theo Thánh-kinh,
Giáo-hội sẽ là “muối cho đời”. Trong tình-thế xáo-trộn này tính-chất
bền-bỉ – nghĩa là cái cốt-lõi không thể bị tiêu-diệt nơi con người – lại
trở nên quan-trọng hơn và những nguồn sức mạnh nâng-đỡ con người lại
càng cần-thiết hơn bao giờ hết.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Bởi thế, một đàng Giáo-hội
cần có sự uyển-chuyển để có thể chấp-nhận những tư-tưởng và trật-tự
biến-đổi trong xã-hội cũng như cởi bỏ những liên-hệ ràng-buộc trước đây.
Đàng khác, Giáo-hội chính vì thế cần có sự trung-kiên để duy-trì cái
cốt-lõi làm nên con người, cái làm cho con người sống-còn, cái bảo-vệ
phẩm-giá con người. Giáo-hội cần giữ vững điểm này và mở đường cho con
người hướng lên cao, hướng vể Thiên Chúa, vì sức mạnh hòa-bình trên
dương-thế chỉ đến từ nơi cao đó.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ngày nay nhiều người
cho rằng, trải qua bao thế-kỷ Giáo-hội đã hành-động không đúng với
mạc-khải. Giáo-chủ đã nêu lên sự bất tương-dung nhân danh tôn-giáo và sự
đồng-loã trong tội ác phạm đến nhân-quyền như thí-dụ điển-hình cho “vực
thẳm tội-lỗi” của 2000 năm lịch-sử Ki-tô giáo. Ngày nay Giáo-hội hay nói
đến lầm-lỗi của mình đối với người Do-thái<b> </b>cũng như đối với
phụ-nữ. Trước đây những thú-nhận như thế bị coi là làm giảm uy-quyền.
Liệu Giáo-hội có phải lên tiếng bằng sự cởi-mở không che đậy hơn nữa về
những lỗi-lầm ngay trong lòng Giáo-hội qua dòng lịch-sử? </span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi thiết-nghĩ sự
thành-thực luôn là một nhân-đức nền-tảng, bởi cũng vì nhờ nó chúng ta
nhận biết rõ hơn đâu là Giáo-hội và đâu không phải là Giáo-hội. Trong
ý-nghĩa này sự thẳng-thắn mới đây – nếu muốn dùng kiểu nói này – một sự
thắng-thắn thú-nhận không che đậy những khía-cạnh đen-tối của lịch-sử
Giáo-hội, là một hành-động quan-trọng để chứng-tỏ sự thành-tâm và
trung-thực của mình. Nếu sám-hối, xét mình, nhận ra và lãnh lấy chính
tội-lỗi mình là cái cốt-lõi của một ki-tô-hữu, bởi chỉ qua đó tôi mới
thành-thực với chính tôi và trở nên công chính, thì Giáo-hội như một
tác-nhân tập-thể cũng không thể tránh-né việc mổ-xẻ, nhìn ra và nhận
lãnh lỗi-lầm mình. Một “thánh-vịnh sám-hối” của Giáo-hội quả thực
cần-thiết để Giáo-hội chứng-tỏ mình thành-thực trước mặt Thiên Chúa và
trước mặt con người.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Nhưng một điểm khác cũng
quan-trọng không nên bỏ qua. Đó là không nên quên rằng, mặc cho lỗi-lầm
và yếu-đuối, lời Chúa vẫn luôn được loan-truyền và các bí-tích vẫn
tiếp-tục được ban-phát, và nhờ vậy sức mạnh ơn cứu-độ vẫn tác-động chặn
đứng sự dữ. Chính vào lúc Ki-tô giáo như cục than hồng tàn-lụi và biến
thành tro bụi thì thần-lực Thiên Chúa lại dấy lên những bừng-khởi
đạo-đức mới. Chẳng hạn vào thế-kỷ 10, khi các giáo-triều sa-sút thê-thảm
và người ta những tưởng Ki-tô giáo tại Rôma tới thời mạt-vận, thì chính
vào thời đó tinh-thần dòng tu lại bừng lên và một động-lực hoàn-toàn mới
của niềm tin nảy sinh. Quả thực có sự sa-sút trong lòng Giáo-hội hôm
nay, Ki-tô giáo còn đó trên hình thức, nhưng chẳng được mấy ai sống thực
niềm tin đó. Tuy nhiên, sự hiện-diện của đức Ki-tô vẫn âm-thầm tác-động
để đem lại sự đổi mới vào một lúc không chờ không đợi.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Xem ra gánh lịch-sử đè
nặng trên vai Giáo-hội. Thí-dụ vào dịp kỷ-niệm 500 năm Cô-lôm-bô
khám-phá Mỹ châu người ta có dịp chứng-kiến những giao-động tình-cảm
chống lại cuộc truyền đạo Ki-tô sôi-sục đến độ có thể tưởng như vấn-đề
mới xẩy ra hôm qua.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Vấn-đề này xảy ra một phần
do phán-đoán vơ đũa cả nắm, không có chứng-cớ lịch-sử, nhưng chỉ do
những giao-động tình-cảm tức-thời. Đã có những lầm-lỗi xẩy ra, kể cả
những lỗi-lầm trầm-trọng, điều đó tôi không chối-cãi. Nhưng, về lãnh-vực
này, mới đây đã có những nghiên-cứu lịch-sử cho thấy đức tin và giáo-hội
Công giáo cũng đã là nhân-tố chống lại sự chà-đạp thô-bạo lên văn-hóa và
con người bản-xứ do những kẻ thực-dân đầy lòng tham gây nên. Phao-lô III
và những vị giáo-chủ kế tiếp đã mạnh-mẽ bảo-vệ quyền-lợi dân bản-xứ và
đã ban-hành những luật-lệ tương-ứng. Vương-triều Tây-ban-nha<u>,</u>
đặc-biệt là hoàng-đế Ca-rô-lô V, cũng ban-hành những khoản luật – mặc
dầu một phần không được thực-thi – làm vẻ-vang danh-dự triều-đình, vì
những luật này đề cao quyền-lợi dân bản-xứ, công-nhiên coi họ là đồng
loại và như vậy có đầy-đủ nhân-quyền. Trong thế-kỷ huy-hoàng này của
Tây-ban-nha các nhà thần-học và chuyên-gia giáo-luật đã khởi-xướng lên
ý-niệm nhân-quyền. Về sau nhiều người lấy lại ý-niệm này, nhưng
vương-triều Victoria của Tây-ban-nha đi tiên-phong tinh-luyện ý-niệm đó.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Những nhà truyền giáo
lỗi-lạc thuộc dòng Phan-sinh và Đa-minh<b> </b>thực-sự chứng-tỏ là những
trạng-sư bênh-vực con người. Không phải chỉ có Bartholomé de las Casas<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5142#ftn2"><span style="color: black">[2]</span></a>,
nhưng còn nhiều nhân-vật không tên tuổi khác nữa. Người ta mới khám-phá
ra một khía-cạnh hi-hữu của lịch-sử truyền giáo. Những nhà truyền giáo
dòng Phan-sinh tiên-khởi tại Mễ-tây-cơ – còn nặng ảnh-hưởng thần-học
thần-linh của thế-kỷ XIII – đã rao truyền một hình-thức Ki-tô giáo
đơn-sơ, nhẹ phần định-chế và đi thẳng vào lòng người. Không thể có những
loạt người uà theo Ki-tô giáo như ta thấy ở Mễ-tây-cơ, nếu họ không
cảm-nhận được đức tin như một sức mạnh giải-thoát; kể cả giải-thoát khỏi
những tục thờ kính trước đó. Vì dân bản-xứ bị đàn-áp, muốn thoát
gông-cùm, ngả theo Tây-ban-nha, nên Mễ-tây-cơ mới bị chinh-phục. Nhìn
tổng-quát mới thấy đó là cả một bức tranh không đơn-giản, trong đó có
những lỗi-lầm ta không được phép bỏ qua. Nếu lúc đó không có một thế-lực
bênh-vực và giải-thoát để những nhóm dân bản-xứ còn tồn-tại như ngày nay
tại Trung và Nam Mỹ , thì có lẽ lịch-sử đã xoay-chuyển khác hẳn.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tại sao phải đợi bao
thế-kỷ Galilêi<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5142#ftn3"><span style="color: black">[3]</span></a>
mới được phục-hồi danh-dự?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi thiết nghĩ trong
trường-hợp này người ta đã hành-động theo nguyên-tắc cứ để mọi chuyện tự
trôi theo dòng thời-gian. Không ai thấy cần lên tiếng công-khai phục-hồi
danh-dự. Chỉ vào thời Ánh-sáng vụ Galilêi mới được làm nổi cộm lên như
một thí-dụ điển-hình cho những tranh-chấp giữa Giáo-hội và khoa-học.
Cuộc tranh-chấp mang nặng ý-nghĩa lịch-sử, nhưng thoạt đầu không
gây-cấn, giật-gân gần như một huyền-thoại. Thời Ánh-sáng cố trình-bầy
sự-kiện như một triệu-chứng bệnh-hoạn về phong-cách Giáo-hội đối-xử với
khoa-học. Do đó vụ Galilêi được đánh bóng như tiêu-biểu cho thái-độ bài
khoa-học và cổ-lỗ của Giáo-hội. Dần hồi người ta nhận ra đây không chỉ
đơn-thuần là câu chuyện của thời xa-xưa, nhưng là vấn-đề đang day-dứt
lương-tâm hôm nay, vì thế cần phải giải-quyết một lần cho minh-bạch.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Lịch-sử đã xoay-chuyển
ra sao nếu không có Giáo-hội, câu hỏi này không ai có thể trả lời được.
Trong khi đó có thể dễ-dàng nhận ra đức tin Ki-tô giáo đã giải-thoát và
làm cho thế-giới trở nên văn-minh qua sự phát-triển nhân-quyền,
nghệ-thuật, giáo-dục thuần-phong mỹ-tục. Không thể hình-dung ra Âu châu
nếu không có những tiến-bộ này. Nhà báo Do-thái<b> </b>Franz Oppenheimer
viết: “Những nền dân-chủ đã nảy sinh trong thế-giới Do-thái – Ki-tô giáo
tây phương. Lịch-sử phát-triển của những nền dân-chủ này là điều-kiện
nền-tảng cho thế-giới đa-nguyên chúng ta. Nhờ lịch-sử này chúng ta có
những tiêu-chuẩn để đo lường, phê-phán và sửa sai những nền dân-chủ của
ta”. Và chính ngài cũng lưu-ý rằng, sự tồn-tại những nền dân-chủ có phần
liên-quan tới sự tồn-tại những giá-trị ki-tô giáo.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi chỉ có thể thừa-nhận
câu nói của Oppenheimer. Ngày nay ta biết rằng mẫu-mực dân-chủ đã nảy
sinh từ nội-qui dòng tu với những khoản luật dòng và việc bầu-cử nội-bộ
của họ. Thể-chế chính-trị đã rút ra từ đó ý-niệm luật-pháp áp-dụng
đồng-đều cho mọi công-dân. Phải công-nhận trước đó đã có khuôn-mẫu
quan-trọng của nền dân-chủ Hy-lạp, nhưng nó đã sụp-đổ với thần-minh và
phải mất công xây-dựng lại. Hiển nhiên là hai nền dân-chủ tiên-phong ở
Mỹ và Anh đều dựa trên sự chấp-nhận những giá-trị Ki-tô giáo và chúng
chỉ có thể vận-hành trên căn-bản đồng-thuận về những giá-trị. Không có
sự đồng-thuận về giá-trị này, chúng sẽ tan-rã và sụp-đổ. Như vậy, trên
bình-diện lịch-sử, ta có thể làm được bản thống-kê tích-cực về Ki-tô
giáo, vì nó đã làm nẩy sinh một mối liên-hệ mới giữa người với người
cũng như đã kiến-tạo nên một nền nhân-bản mới. Nền dân-chủ cổ Hy-lạp dựa
vào sự bảo-hộ linh-thiêng của thần-linh. Nền dân-chủ ki-tô của Thời-mới
dựa vào tính-chất linh-thiêng của những giá-trị được bảo-đảm từ đức tin
Ki-tô giáo, những giá-trị triệt-tiêu tính-cách độc-tài của đa-số. Những
gì trước đây ông nói về bản thống-kê của thế-kỷ 20 cũng cho thấy rằng
nếu như ta vứt bỏ Ki-tô giáo ra khỏi thế-giới này, thì những thế-lực
cổ-xưa của sự dữ – đã từng bị Ki-tô giáo khai-trừ – sẽ đột-nhập thế-giới
trở lại. Dưới cái nhìn thuần lịch-sử ta có thể khẳng-định: Nếu không có
nền-tảng tôn-giáo, nền-tảng “linh-thiêng”, thì không có dân-chủ.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Newmann, vị hồng-y
người Anh, có lần nhận-xét về sứ-mạng truyền giáo của Giáo-hội: “Chỉ nhờ
có ki-tô-hữu, nhờ màng lưới cộng-đoàn rải-rác khắp năm châu<b>,</b> nên
thế-giới chưa bị huỷ-diệt. Sự tồn-tại của thế-giới gắn chặt với sự
tồn-tại của Giáo-hội. Nếu Giáo-hội ngã bệnh, thế-giới sẽ than khóc
thân-phận mình.”</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Có thể người ta cho
nhận-xét trên là quá đáng, nhưng tôi nghĩ chính lịch-sử những thể-chế
độc-tài vô thần lớn trong thế-kỷ chúng ta như chế-độ Đức quốc-xã và
chế-độ cộng-sản, đã minh-chứng cho thấy là sự sụp đổ của Giáo-hội, sự
phá-sản và vắng bóng đức tin như lực thúc-đẩy quan-trọng đưa đến
hành-động, quả thực đã kéo theo thế-giới xuống vực thẳm. Trước kia
thế-giới hỗn thần dù sao cũng còn đôi nét cao-đẹp, và nối-kết với
thần-minh-cũng có nghĩa thừa-nhận những giá-trị uyên-nguyên, giúp con
người kìm-hãm được cái dữ, chứ ngày nay, một khi kháng-lực chống lại cái
dữ không còn nữa, thì sự sụp-đổ hẳn phải vô cùng bi-đát.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Qua hiểu-biết dựa trên
kinh-nghiệm ta có thể quả-quyết, khi con người bỗng-nhiên bị lột hết sức
mạnh luân-lí như được trình-bầy trong giáo-lí Ki-tô giáo, con người sẽ
chao-đảo như con tầu va vào băng-sơn, và sự sống-còn của con người lúc
đó thật mong-manh.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt">_______________________</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5142#ftn1-ref">
<span style="color: black"><br>
[1]</span></a> Goethe (1749-1832) nhà văn, kịch, thơ đa tài nổi tiếng ở
Đức.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5142#ftn2-ref">
<span style="color: black"><br>
[2]</span></a> Bartholomé de Las Casas (1474-1566) một tay thực-dân
người Tây-ban-nha, phản-tỉnh trở thành linh-mục và là chiến-sĩ
nhân-quyền tiên-phong cho dân bản-xứ.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5142#ftn3-ref">
<span style="color: black"><br>
[3]</span></a> Galilêi (1564-1642) nhà toán, vật-lí, thiên-văn ngườI Ý,
bị giáo-hội Công giáo kết án và bắt rút lại quan-điểm trái đất quay
quanh mặt trời của ông, một quan-điểm trái với quan-điểm của Giáo-hội
thời đó.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0"> </p>
<p class="MsoNormal" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0" align="center">
<span style="font-size: 12.0pt">*******</span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0" align="center">
<b><span style="font-size: 12.0pt; color: #993300">
<a name="3.2_Cuộc_thanh_tẩy_-_buổi_giao_thời_và_những_đe_dọa_rạn_nứt">
3.2 Cuộc thanh tẩy - buổi giao thời và những đe dọa rạn nứt</a></span></b></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Vào cuối thiên niên-kỷ
thời-gian có vẻ qua mau hơn, như do một lực liên-kết huyền-bí nào đó gây
nên. Giống như những hạt cát rơi qua lỗ hở với vận-tốc cao nhất, lúc
chiếc đồng hồ cát sắp cạn và sắp được dựng ngược lại. Nhiều người
xác-tín rằng chúng ta đang ở vào thời-điểm khai-sinh một cộng-đồng
thế-giới mới, khác hẳn từ nền-tảng với thế-giới trước đây, cũng giống
như thế-giới sau thời cách-mạng kỹ-nghệ khác xa với thế-giới nông-nghiệp
lâu đời trước đó.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Đó là cái mà những nhà
xã-hội học gọi là biến-cố chia dòng nước, lúc dòng nước đổi hướng chảy
ngược chiều, theo biến-cố đó thì chỉ còn vài giá-trị cao-quí rơi-rớt lại
cho thời-đại mới. Đó là thời-điểm nói đúng ra là không có hôm nay, nhưng
chỉ có cái không-còn-hôm qua và cái chưa-có-ngày mai. Liệu chúng ta có
phải sẵn-sàng chờ-đợi một cuộc biến-đổi tận gốc-rễ chăng?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi cũng nhận thấy lịch-sử
đang qua mau. Có những phát-minh một khi được thực-hiện, thì tất-cả
những gì còn lại sẽ tiếp-nối qua nhanh với vận-tốc chóng mặt. Khi
ngẫm-nghĩ<b> </b>30 năm qua thế-giới biến-đổi ra sao, tôi thấy như sờ
thấy lịch-sử đang qua mau cũng như những thay-đổi xẩy ra trong đó đang
qua mau. Thế-giới biến-đổi đã thấm vào hiện-tại của ta, và với một mức
độ nào đó nó đã có mặt trong đó rồi. Ta thấy rõ tiến-trình đang diễn ra,
nhưng chưa có thể nhìn bao-quát được hướng tiến và những gì từ đó sẽ
phát-sinh.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Rõ nét nhất là những
tập-thể càng ngày càng bành trướng. Nào là Liên-hiệp Âu châu, Liên-hiệp
thế-giới Hồi giáo, nào là những nỗ-lực xây-dựng cái gọi là ý-thức
thế-giới qua những hội-nghị của Liên-hiệp-quốc. Đồng thời ta quan-sát
thấy cá-nhân đặt nặng cái tôi hơn và trở nên cố-chấp hơn. Kết-hợp và
phân-ly trói-buộc nhau. Hai sự kiện đối-nghịch: con người kèn-cựa nhau
ngày càng mạnh trong lúc nhu-cầu hợp-đoàn ngày càng lớn. Từ đó sẽ nảy
sinh ra những loại hình nào, chưa ai tiên-đoán được. Tôi tin rằng trong
hoàn-cảnh biến-chuyển mau-chóng và bất khả tiên-đoán của thế-giới này,
ta lại càng phải giữ chắc cái cốt-lõi nhân-tính của ta.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Những dữ-kiện về sự
tồn-tại của địa-cầu ngày càng tồi-tệ. Từ giữa thập niên 80 con số và
mức-độ những đại họa tiếp-tục tăng lên khắp thế-giới. Càng ngày càng rõ
không phải thiên-nhiên, nhưng chính con người gây nên hầu hết những đại
họa. Hoặc vì con người can-thiệp vào hệ-thống thiên-nhiên, hoặc vì con
người không kiểm-soát nổi chính mình. Nhiều người cho đó là cơn thịnh-nộ
của Thiên-chúa. Biết đâu đây cũng là cuộc thanh-tẩy. Có thể phải phá-huỷ
hết cái cũ, để cái mới xuất-hiện? Phải chăng cần phải liều-lĩnh đùa-dỡn
với hiểm-nguy, cần đập vỡ hết cái cũ trước khi bước vào đời hôn-nhân<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5143#ftn1"><span style="color: black">[1]</span></a>,
cần cuồng-loạn lồng-lộn và sôi men vào giờ chót, lúc lịch-sử thế-giới
sang trang, để ta có thể làm cuộc khởi đầu mới? Phải chăng đó thực-sự là
sứ-điệp của sách Khải-huyền?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Khó mà nói được. Dù sao ta
cũng phải cố-gắng để cuộc khởi đầu mới có thể thành hình nhờ sức mạnh
của công-cuộc sáng-tạo vũ-trụ<b> </b>và của ơn cứu-chuộc. Để những
thế-lực dạy con người biết <i>tự chế</i> được tự-do tác-động. Bởi vì
ngày nay quả đã rõ vấn-đề là ở tại điểm này. Nghĩa là con người không
nên làm tất-cả những gì nó có thể làm – bởi nó có thể huỷ-diệt chính
mình và thế-giới -, nhưng phải biết cân-nhắc giữa cái có thể với cái nên
làm và được phép làm. Nghĩa là con người phải hiểu rằng, ngoài những cái
không thể làm được về mặt thể-lí còn có những điều không được phép làm
về mặt luân-lí. Vấn-đề then-chốt là dậy con người biết cưỡng lại được
cám-dỗ hái trái cấm.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Giáo-hội phải nỗ-lực giúp
con người trưởng-thành, nghĩa là để con người biết cân-nhắc giữa cái có
thể luân-lí với cái có thể thể-lí. Ta biết sự cân-nhắc đó không phải chỉ
dựa trên tính luân-lí suông, song nó bắt nguồn từ nền-tảng kết-hiệp
thâm-sâu với Thiên Chúa hằng-sống<b>. </b>Chỉ khi nào Chúa thật-sự là
nguồn lực trong cuộc sống của ta, khi đó luân-lí mới có sức mạnh. Nền
luân-lí chỉ dựa trên những tính-toán suông của con người là một nền
luân-lí què-quặt.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tình-trạng địa-cầu xem
ra hết thuốc chữa từ bên ngoài, nhưng chỉ có thể cứu-vãn từ bên trong,
nghĩa là từ một sự thay-đổi ý-thức, một ý-thức không dựa trên cái Tôi.
Ngài vừa lưu-ý điều đó: Khi nhắc-nhở ta xa tránh con đường xấu, Kinh
thánh có lẽ<b> </b>muốn nói với ta rằng: Chính tình-trạng tinh-thần của
ta ảnh-hưởng lên thiên-nhiên.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Phải, tôi cho rằng chính
con người gây ra nguy-cơ làm thiên-nhiên mất sức sống. Và sự ô-nhiễm
môi-sinh bên ngoài mà ta đang gánh chịu là một phản-ảnh và là sự trào ra
của ô- nhiễm môi-sinh bên trong, một thứ ô-nhiễm ta ít để ý tới. Tôi
nghĩ đó cũng là điểm bất-cập của các phong-trào bảo-vệ môi-sinh. Họ đứng
lên tranh-đấu với sự hăng-say dễ hiểu và chính-đáng chống lại ô-nhiễm
môi-sinh.<b> </b>Nhưng sự ô-nhiễm của chính tâm-hồn con người mình thì
họ lại coi đó là một trong những quyền tự-do của con người. Bất
quân-bình là ở đó. Chúng ta muốn loại bỏ những thứ ô-nhiễm có thể
định-lượng được, nhưng lại không để ý tới thứ ô-nhiễm tinh-thần của con
người cũng như tính-chất tạo-vật nơi con người, những thứ cần-thiết để
con người sống được ra người. Trái lại, ta bảo-vệ, bằng một ý-niệm tự-do
hoàn-toàn lệch-lạc, tất-cả những gì do cái tùy-tiện con người tạo nên.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Bao lâu ta còn giữ bức
biếm-hoạ về tự-do, nghĩa là tự-do phá huỷ nội-tâm, bấy lâu ảnh-hưởng của
nó tác-động lên thế-giới bên ngoài không thay-đổi. Tôi nghĩ chúng ta nên
lưu-ý điểm này. Không phải chỉ thiên-nhiên có những trật-tự riêng, những
sinh-vật ta cần tôn-trọng, nếu ta muốn sống nhờ thiên-nhiên và trong
thiên-nhiên. Nhưng con người, trong sâu thẳm tâm-hồn, cũng là một loài
thụ-tạo và có những trật-tự thụ-tạo của nó. Nó không thể tùy-tiện muốn
làm gì thì làm. Để có thể sống được từ nội-tâm, con người phải chấp-nhận
thân-phận thụ-tạo của mình và phải lưu-ý rằng, cần có sự trong-sạch
tâm-hồn, một môi-sinh tinh-thần, nếu muốn dùng kiểu nói này. Nếu không
hiểu được yếu-tố môi-sinh căn-bản này, tất-cả những vấn-đề khác sẽ
tiếp-tục xấu mãi.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Thánh Phao-lô nói rõ điểm
này trong thư gửi giáo-đoàn Rôma, chương 8. Ngài viết : Adam – nghĩa là
một con người với tâm-hồn ô-nhiễm – coi tạo-vật-như nô-lệ, chà-đạp
chúng, khiến chúng rên-xiết dưới bàn chân con người. Ngày nay ta nghe
tiếng than của tạo-vật thảm-thiết như chưa từng có. Phao-lô viết thêm
rằng tạo-vật đang mong-đợi ngày con Thiên Chúa đến và sẽ chỉ thở phào,
khi con người mang ánh-sáng Thiên Chúa xuất-hiện, và chỉ khi đó chính
con người mới lại có thể hít thở được.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Chúng ta hiển-nhiên
đang đứng trước một chấn-động mới trong tương-lai ; ta sẽ phải có
phản-ứng mãnh-liệt, vì ta sẽ không thể thích-nghi mà không bị mất-mát
trước những biến-đổi lạ-lùng, đa dạng và triệt-để trên thế-giới. Câu hỏi
đặt ra là, liệu ngày nay, với những hiểu-biết cơ-bản lãnh-hội được từ
Ki-tô giáo, ta có thể có câu trả lời thích-đáng cho những biến-đổi và
thách-thức mới này cũng như cho những vấn-đề chưa sáng-tỏ không? </span>
</i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Dĩ-nhiên phải xử-dụng
những hiểu-biết nền-tảng đó vào những lãnh-vực khác nhau. Điều này ta
không thể thực-hiện được, nếu ta không cùng tranh-đấu, học-hỏi,
chịu-đựng và trao-đổi kinh-nghiệm. Tuy-nhiên những quan-điểm nền-tảng
trong Ki-tô giáo đã vạch ra những hướng giải-đáp rồi, chúng chỉ cần được
cụ-thể-hóa qua nhào-nặn với kinh-nghiệm thực-tế. Như vậy Ki-tô giáo là
một nghĩa-vụ liên-tục trong suy-tư và trong cuộc sống. Nó không phải là
toa thuốc cắt sẵn chỉ việc cầm lấy mà dùng, song trái lại nó cống-hiến
cho tôi hướng đi và ánh-sáng nền tảng giúp tôi biết nhìn và hành-động,
biết nhận ra và tìm được giải-đáp. Nếu tôi hiểu rằng con người là
hình-ảnh của Thiên Chúa và nhận ra những trật-tự nền-tảng trong mười
giới-răn, tôi sẽ có những hướng-dẫn căn-bản, và tôi phải cụ-thể-hoá
chúng cho thích-hợp trong từng lãnh-vực khác nhau. Muốn được thế cần có
nhiều người cộng-tác và chung sức tìm ra cách sử-dụng đúng-đắn nhất và
ít sai-lầm nhất.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt">_____________________</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5143#ftn1-ref">
<span style="color: black"><br>
[1]</span></a> Ở Đức có tục đập vỡ chén dĩa vào buổi chiều trước ngày
cưới: họ-hàng và thân-hữu mang chén dĩa, đồ sành sứ cũ tới ném vỡ inh-ỏi
trước cửa nhà đôi tân-hôn. Người ta cho rằng mảnh sành vung-vãi la-liệt
sẽ đem lại hạnh-phúc cho hai người.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0"> </p>
<p class="MsoNormal" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0" align="center">
<span style="font-size: 12.0pt">******</span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0" align="center">
<b><span style="font-size: 12.0pt; color: #993300">
<a name="3.3_Một_mùa_xuân_mới_của_tinh_thần_nhân_loại_cho_ngàn_năm_thứ_ba">
3.3 Một "mùa xuân mới của tinh thần nhân loại" cho ngàn năm thứ ba</a></span></b></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Vào cuối thiên niên-kỷ
này chúng ta chứng-kiến sự sụp-đổ của nhiều học-thuyết xã-hội đã một
thời đầy hứa-hẹn. Nào là chủ-nghĩa Mác (Marx: “Tôn-giáo là thuốc phiện
cho dân” ), nào là phân-tâm học (Freud: “Tôn-giáo là chứng thác-loạn
thần-kinh của nhân-loại” ), nào là nền đạo-đức của các nhà xã-hội học và
ý-tưỏng cho rằng có thể có một nền luân-lí ngoài định-chế. Thêm vào đó
là những khảo-luận bàn về sự đổi mới toàn diện mối liên-hệ phái tính
cũng như những quan-niệm hiện-đại về mô-hình giáo-dục phản quyền-bính.
Cách đây mười năm chính ngài đã táo-bạo tiên-lượng: “Cái mới đã tới”.
Theo ngài, cái mới đó hình-thù ra sao? Khi tuyên-bố như thế phải chăng
ngài muốn nói rằng nền văn-hóa hậu hiện-đại đã tới thời tàn-lụi, một nền
văn-hoá mà ngài đã có lần gọi là “văn-hóa tự xa-lìa kí-ức nguyên-thuỷ
của con người, tức kí-ức về Thiên Chúa”? </span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Niềm hy-vọng đó được
gói-ghém qua cách diễn-tả trên. Tôi muốn nói : ngõ cụt, mâu-thuẫn cũng
như những sai-lầm nội-tại của những lí-thuyết trên sẽ có ngày được phơi
ra ánh sáng. Và chuyện đó quả thực đã xẩy ra ở mức-độ lớn. Chúng ta
chứng-kiến huyền-thoại của nhiều ý-thức hệ đã bị đạp đổ. Chẳng hạn lối
giải-thích thế-giới thuần kinh-tế của Marx thoạt tiên nghe có vẻ hợp lí
và có sức thuyết-phục, vì thế đã hấp-dẫn được nhiều người, đặc-biệt vì
nó được gắn nhãn luân-lí đạo-đức. Nhưng lí-thuyết đó đã không nắm bắt
được thực-tại, vì nó không giải-thích được đầy-đủ về con người và
rõ-ràng tôn-giáo là một thực-tại uyên-nguyên trong con người. Những
thuyết-lí khác cũng sai-lầm như thế. Chẳng hạn như lối giáo-dục phản
quyền bính không phù-hợp với con người, bởi vì nhu-cầu quyền-bính là một
cái gì tiềm-ẩn sẵn trong con người. Niềm hy-vọng tôi muốn diễn-tả và
trước sau vẫn ấp-ủ là các ý-hệ sẽ phải tự phê-bình qua kinh-nghiệm
lịch-sử. Từ đó sẽ nảy sinh những suy-tư mới, và từ chỗ các ý-hệ tự
phê-bình qua kinh-nghiệm lịch-sử, người ta sẽ có được cái nhìn mới về
bản-chất Ki-tô giáo và sẽ nhận-diện ra nó, bởi vì những mảnh vụn chân-lí
rải-rác trong các ý-thức hệ này mở cho ta thấy một cách mới-mẻ sự
phong-phú tiềm-ẩn của Ki-tô giáo.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tuy nhiên, như chúng ta đã
trao-đổi, thất-bại, sụp-đổ không nhất thiết mở lối cho một cuộc lên
đường mới tốt-đẹp. Thí-dụ như trong các quốc-gia cựu cộng-sản,
tình-trạng tuột dốc thê-thảm kinh-tế và chính-trị không dẫn tới sự
phục-hồi chủ-nghĩa cộng-sản, cũng không tạo được một phong-trào lớn rộng
đưa con người quay về với những giá-trị Ki-tô giáo. Trái lại nó làm con
người thêm chán-chường, sống hời-hợt, buông xuôi và thất vọng. Những
ý-hệ cũ đổ-vỡ không nhất thiết dọn đường cho Ki-tô giáo tái sinh, không
nhất thiết từ đó bừng lên những phong-trào lớn rộng, sống-động,
tích-cực. Thất vọng nảy sinh có thể kéo theo những sụp-đổ khác, nhưng
cũng mở đường cho con người cảm-nhận sức mạnh Thiên Chúa để làm cuộc tái
sinh. Nhưng, như đã nói, chúng không nhất thiết xẩy ra như định-luật
tự-nhiên.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Hiện nay người ta thấy
bộ mặt thế-giới thuần khoa-học, vật-chất – duy-lí, từng in đậm dấu lên
thế-kỉ qua, đang từ-từ tàn-úa và bị đào-thải. Liệu con người của thiên
niên-kỷ thứ ba có phải lại đem thần-thoại vào đời sống? Có thể sử-dụng
thần-thoại – mới ngày nào bị chỉ-trích che mờ thực-tại – để nhận ra
thực-tại thẳm sâu, nhận ra những liên-hệ rộng lớn? Giống như thời
Trung-cổ, khi con người sống trong thế-giới đầy ắp biểu-hiệu. Thời đó
không có gì hiện-hữu thực như người ta thấy bên ngoài, tất-cả tiềm-ẩn
ý-nghĩa của thế-giới bên kia. Johann Huizinger, một triết- gia chuyên
phê-bình lịch-sử lỗi-lạc, viết: “Con người sống trong ảo-mộng, và vì mọi
thứ là ảo-mộng, nên con người hiểu được màn đêm siêu-hình”.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Đã có nhiều cuộc tìm-kiếm
thần-thoại khắp nơi, kể cả trở ngược về thời tiền Ki-tô giáo, thời
thần-thoại cổ-xưa, với hy-vọng tìm lại được những mẫu-mực cuộc sống và
những sức mạnh nguyên-thủy. Nhưng trong đó cũng chứa đầy tính-chất
lãng-mạn. Không bao giờ ta có thể đơn-giản quay ngược dòng lịch-sử, cũng
không thể đơn-giản moi lại dĩ-vãng, khi không thỏa-mãn với hiện-tại. Qua
việc vực hồn thần-thoại tiền Ki-tô giáo dậy, trong khi không tìm gì nữa
nơi Ki-tô giáo – một tôn-giáo có vẻ quá duy-lí và quá cằn-cỗi – người ta
có thể nhận ra đó là sự tránh-né những đòi-hỏi của Ki-tô giáo và sự
lợi-dụng tối-đa sức mạnh tôn-giáo, trong khi hạn-chế sự hi-sinh và
dấn-thân tới mức tối-thiểu.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi không chối-bỏ trong
thần-thoại tiềm-ẩn nhiều giá-trị có thể xử-dụng được. Đó là những
viễn-ảnh, trong đó con người thoáng thấy chân-lí và tìm ra đường đi cho
cuộc đời. Nhưng nếu chúng ta chỉ lựa-chọn thần-thoại để cắt-xén cho hợp
nhu-cầu riêng, chúng sẽ mất hẳn hiệu-năng. Không thể có tôn-giáo ngoài
liên-hệ ràng-buộc – từ “tôn-giáo” trong La-ngữ<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5144#ftn1"><span style="color: black">[1]</span></a>
nói lên ý-nghĩa này. Nếu không sẵn-sàng bước vào liên-hệ ràng-buộc, nhất
là nếu không sẵn-sàng qui-phục chân-lí, thì tất-cả kết-cục chỉ là trò
chơi. Ông đã từng đề-cập tới tác phẩm Glasperlenspiel (<i>nhạc cụ
thuỷ-tinh)</i>. Công-cuộc tìm-kiếm mới-mẻ này có nguy-cơ không đem lại
gì đáng kể và ta không đạt được những năng-lực mới mà ta mong-đợi. Nhưng
nó chỉ là một thứ mộng-mị, không thể giải-quyết được những vấn-đề
trọng-đại và không thể đương-đầu được với những thế-lực lớn trong
thế-giới hiện-đại, cũng không thể dẫn đưa ta vào con đường đúng-đắn. Còn
đó khát-vọng tôn-giáo, còn đó nhu-cầu tìm múc sức mạnh tôn-giáo, cũng
còn đó ý-thức chúng ta cần tôn-giáo và cuộc đời ta còn thiếu một cái gì.
Đấy chắc-chắn là những điểm tích-cực, nhưng con người còn bị ràng-buộc
bởi quá nhiều tự-tôn. Còn vắng bóng đức khiêm-cung sẵn-sàng chấp-nhận
chân-lí, thứ chân-lí đòi-hỏi tôi, thứ chân-lí tôi không tự chọn-lựa.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ngài có-thể nghĩ rằng
con người có lẽ đang sống trong một kỷ-nguyên Ánh-sáng mới, một
kỉ-nguyên mang lại những sáng-kiến tốt-đẹp, tự-do và chắp nối hai đầu
của cái vòng bị đứt đoạn lại với nhau bằng cách đưa chiều-kích đức tin
vào cuộc sống và tư-duy? Như thế hố An-rê<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5144#ftn2"><span style="color: black">[2]</span></a>
trong tâm-thức con người có thể được lấp lại, hố chia-cách giữa con
người không còn nữa. Đây có thể là viễn-kiến về một cái toàn-thể mới,
dĩ-nhiên toàn-thể này không thể không cần tới Thiên Chúa.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Người có đức tin luôn ấp-ủ
hy-vọng như thế; họ hy-vọng sau thời đen-tối, mất sự toàn-vẹn, sẽ có
cuộc trở về mới. Dĩ-nhiên đây là cuộc trở về hướng lên phía trước, như
tôi đã trình-bầy. Ta không thể lùi lại thời xa-xưa. Ông cũng đã nói đến
một sự toàn-vẹn mới, một thời Ánh-sáng mới, nghĩa là nói đến sự tìm lại
cái cốt-yếu và nối-kết nó với cái mới. Nhưng theo tôi, niềm hy-vọng đó
hãy còn lâu mới hiện-thực, bởi vì lực chia-rẽ tinh-thần còn quá lớn. Một
đàng người ta mê-say trước viễn-tượng có thể có được cái toàn-vẹn, đàng
khác người ta lại từ-khước nó. Thêm vào đó là sư sợ-hãi bị ràng-buộc bởi
những cam-kết còn quá lớn. Tôi tin rằng ta sẽ còn phải chao-đảo một
thời-gian khá lâu nữa. Nhưng đức Ki-tô sẽ ra tay, Ngài sẽ lướt thắng
những mảng nhận-thức rời-rạc càng ngày càng làm cho cuộc sống thêm
phân-tán để đem lại cho con người sự toàn-vẹn và hợp-nhất đến từ
Thiên-chúa, qua đó sẽ chắp-nối lại cái vòng bị đứt đoạn. Phải cố đi tới
trong chiều-hướng này, nhưng tôi không hi-vọng những chuyện đó sẽ xẩy ra
trong tương-lai gần.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tuy nhiên trong bài
diễn-văn tại trụ-sở Liên-hiệp-quốc ở New York, năm 1995, giáo-chủ Gio-an
Phao-lô II đã nói về một trật-tự thế-giới mới, cũng như về một niềm
hy-vọng mới cho thiên niên-kỷ thứ ba: “Chúng ta sẽ thấy rằng nước mắt
của thế-kỷ này đã dọn đường cho một mùa xuân mới của tinh-thần
nhân-loại”. Ngài hiểu thế nào về “mùa xuân mới” này? Phải chăng là một
bản-sắc mới của con người?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Đấy là một vấn-đề khác.
Quả thực Giáo-chủ nuôi hi-vọng là sau thiên niên-kỷ của phân-li chúng ta
sẽ bước vào thiên niên-kỉ của hiệp-nhất. Theo viễn-kiến của ngài thì
ngàn năm thứ nhất sau công-nguyên là ngàn năm của hiệp-nhất Ki-tô giáo –
dĩ-nhiên cũng có những phân-li, như ta biết, nhưng vẫn luôn có sự
hợp-nhất Đông Tây -, ngàn năm thứ hai là ngàn năm của những phân-li lớn
và giờ đây, vào thời-điểm kết-thúc thiên niên-kỷ thứ hai, sau khi cùng
nhau suy-tư cách nghiêm-túc, chúng ta có thể lại tìm lại sự hợp-nhất
mới. Toàn-bộ nỗ-lực đại-kết của ngài đã được hình thành trong viễn-tượng
mang tính triết-lí lịch-sử đó. Ngài xác-tín rằng công-đồng Vatican II đã
đứng trong trào-lưu triết-lí lịch-sử đó, khi Công-đồng chấp-nhận và
kêu-gọi thực-hiện đại-kết.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tinh-thần đại-kết bừng lên
trong công-đồng Vatican II có thể nói là dấu-chỉ ta đang tiến về sự
hiệp-nhất mới. Như vậy giáo-chủ mang hoài-bão lớn rằng mỗi thiên niên-kỷ
có một bộ mặt riêng; rằng tất-cả những đổ-vỡ và nước mắt của thế-kỷ này,
như ngài nói, kết-cục sẽ được thu-góp lại để làm nên một cuộc khởi đầu
mới. Phải tìm lại hợp-nhất nhân-loại, hợp-nhất tôn-giáo, hợp-nhất Ki-tô
giáo, để thực-sự bắt đầu một thời-đại tươi-đẹp hơn. Cần có viễn-kiến. Đó
là viễn-kiến tạo cảm-hứng và đẩy ta đi tới trong chiều-hướng này. Gio-an
Phao-lô II quả thực đã lên đường với một nhiệt-tình không mệt-mỏi là nhờ
sức mạnh của viễn kiến. Thật bất-hạnh nếu ta để cho những tính-toán
tiêu-cực chi-phối, thay vì để cho viễn-kiến tích-cực và đầy ý-nghĩa chỉ
đường cho ta biết phải làm gì và giúp ta can-đảm thực-hiện. Cái
viễn-kiến hợp-nhất kia có thành-tựu được hay không lại là chuyện ta phải
phó-thác cho Chúa. Hiện nay tôi thấy nó còn khá xa chúng ta.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt">______________________</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5144#ftn1-ref">
<span style="color: black"><br>
[1]</span></a> Tôn-giáo = religio, xuất-phát từ religare, có nghĩa là
ràng-buộc</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5144#ftn2-ref">
<span style="color: black"><br>
[2]</span></a> Hố An-rê : tên một hố sâu dài khoảng 950 km, chạy qua
sườn phía đông Los Angeles ra vịnh California hướng lên phía bắc , nơi
hai mảng kiến-tạo địa-chất – mảng Thái-bình dương và mảng Bắc Mỹ – gặp
và cọ-xát nhau, từng gây nhiều trận động đất.</span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0" align="center">
<span style="font-size: 12.0pt">******</span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0" align="center">
<b><span style="font-size: 12.0pt; color: #993300">
<a name="3.4_Những_trọng_điểm_của_sự_phát_triển_Giáo_Hội">3.4 Những
trọng điểm của sự phát triển Giáo Hội</a></span></b></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Qua việc tách-rời
Giáo-hội ra khỏi nhà-nước, thế-kỉ 19 đã coi đức tin là chuyện chủ-quan,
vì vậy là chuyện riêng-tư của cá-nhân. Nhiều người cho rằng tiến-trình
tục-hóa kéo dài sẽ đe-doạ tới sự sống-còn của đức tin và Giáo-hội. Cái
thời nhà-nước áp-đặt luật-lệ trên Giáo-hội đã qua, phải chăng điều này
kết cuộc là một cơ-may mới cho Giáo-hội và đức tin? Chính ngài từng nói
rõ về điểm này: “Bản-chất tôn-giáo là phải tách-rời khỏi nhà-nước và
nhà-nước không có quyền cưỡng-ép đức tin, đức tin đến từ xác-tín đạt
được một cách tự-do “.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Chính nhờ Ki-tô giáo mà
ý-tưởng tách rời nhà-nước và Giáo-hội nảy sinh. Trước đó hai thực-thể
này hoà lẫn vào nhau. Mọi nền văn-hóa cổ đều quan-niệm nhà-nước mang
bản-chất thần-thánh và là giám-hộ đích-thực và tối-cao của thế-giới
thần-linh. Lịch-sử tiền Ki-tô giáo thời Cựu-ước cũng thế. Ở Do-thái
thoạt đầu hai thực-thể đó nhập thành một. Mãi tới khi đức tin của
Do-thái bộc-phát ra từ lòng dân để trở thành đức tin của muôn dân, lúc
đó đức tin mới thoát khỏi sự đồng-hóa với chính trị và trở thành yếu-tố
đứng trên những chia-cách và dị-biệt chính-trị. Đó chính là điểm
xung-khắc giữa Ki-tô giáo và Đế-quốc Rôma. Nhà-nước Rôma thời đó
nhân-nhượng các tôn-giáo ngoài quốc-giáo, nhưng chỉ với điều-kiện là các
tôn-giáo này phải chấp-nhận tôn-thờ nhà-nước như là quyền-lực kết-hợp
mọi thần-linh dưới sự che-chở của Rôma cũng như chấp-nhận quốc-giáo như
vòng tay bao-che tối-thượng trên mọi tôn-giáo đó.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ki-tô giáo không chấp-nhận
điều đó. Nó lột mất tính-chất thần-thánh của nhà-nước và như vậy nó làm
đảo-lộn không những cơ-cấu nền-tảng của Đế-quốc Rôma, mà cả trật-tự của
toàn thế-giới thời đó. Như thế, sự tách-rời tôn-giáo và nhà-nước nói cho
cùng là một di-sản có nguồn-gốc nguyên-thủy Ki-tô giáo và cũng là yếu-tố
quyết-định của tự-do. Với sự tách-biệt đó nhà-nước không còn là
quyền-lực thần-thánh nữa, song chỉ là một tổ-chức bị giới-hạn bởi đức
tin; với đức tin này người ta không tôn-thờ nhà-nước, nhưng tôn-thờ một
Thiên Chúa là đấng đối-đầu và xét-xử nhà-nước. Đó là điểm mới-mẻ.
Dĩ-nhiên nó có thể mặc những hình-thái khác nhau tùy thể-chế của mỗi
xã-hội. Trong ý nghĩa đó, sự phát-triển của mô-hình tách-biệt nhà-nước
khỏi Giáo-hội từ thời Ánh-sáng trở đi được xem là tích-cực, nhưng đồng
thời nó lại tiêu-cực ở chỗ Thời-mới đóng khung tôn-giáo vào lãnh-vực
chủ-quan – như vậy lại ban cho nhà-nước quyền-bính tuyệt-đối, đó là điểm
nổi bất trong tư-tưởng của Hegel.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Một đàng Ki-tô giáo, ít là
vào buổi đầu, không hề muốn coi mình là quốc-giáo, mà chỉ muốn khác-biệt
với nhà-nước. Ki-tô giáo sẵn-sàng cầu-nguyện cho hoàng-đế, nhưng không
thờ-lậy hoàng-đế. Đàng khác Ki-tô giáo luôn công-khai nêu rõ lập-trường
nó không chỉ là tình-cảm chủ-quan, – Faust<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5145#ftn1"><span style="color: black">[1]</span></a>
nói: “Tình-cảm là tất-cả”, nhưng là chân-lí loan-truyền cho đại-chúng,
cống-hiến những tiêu-chuẩn sống, và trong chừng-mực nào đó ràng-buộc cả
nhà-nước và các thế-lực trên thế-giới. Như vậy tôi nghĩ rằng, Thời-mới
có cái tiêu-cực là chủ-quan-hóa tôn-giáo, song đồng thời nó cũng mang
khía-cạnh tích-cực là tạo cơ-may cho Giáo-hội sinh-hoạt tự-do trong
nhà-nước tự-do, nếu muốn dùng kiểu diễn-tả này. Đây là cơ-may để đức tin
trở nên sống-động hơn, vì nó được sống sâu-xa hơn và dưa trên xác-tín
tự-do hơn ; nhưng dĩ-nhiên nó phải cố-gắng chống lại cái chủ-quan-hóa và
không ngừng cố-gắng đưa tiếng nói mình vào đại-chúng.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Pier Paolo Pasolini<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5145#ftn2"><span style="color: black">[2]</span></a>
cho rằng Giáo-hội có cơ-may sống-còn khi có cái nhìn dị-biệt và giữ thế
đối-lập không khoan-nhượng với trần-thế. Ông viết trong thư gửi giáo-chủ
Phao-lô VI vào muà hè 1977: “Trong khung-cảnh của một viễn-tượng
cực-đoan, có lẽ ảo-tưởng hoặc hướng về tận-thế, Giáo-hội biết rõ mình
phải làm gì để tránh cái chết không vinh-quang : đó là đi vào đối-lập.
Trong một cuộc chiến-đấu như thế, với kinh-nghiệm truyền-thống lâu dài
chống lại thế-quyền của các giáo-triều xưa, Giáo-hội có thể tập-hợp được
tất-cả những thế-lực không chịu khuất-phục trước sự thống-trị mới của
hưởng-thụ. Bằng cách trở về nguồn, đi vào đối-lập và phản-kháng,
Giáo-hội có thể trở thành một biểu-tượng “.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Có nhiều cái đúng trong
lời phát-biểu đó. Tính-cách không hợp thời của Giáo-hội một đàng nói lên
thế yếu của mình, – Giáo-hội bi gạt ra lề – đàng khác có thể lại là thế
mạnh của Giáo-hội. Có lẽ con người cảm được rằng, để chống lại hệ
tư-tưởng tầm-thường đang ngự-trị trên thế-giới, cần phải có đối-lập và
Giáo-hội có thể trở thành hiện-đại bằng cách không chạy theo lối sống
hiện-đại, lên tiếng chống lại trào-lưu tư-tưởng chung. Giáo-hội mang
sứ-mạng ngôn-sứ phản-kháng và nó phải có can-đảm đóng đúng vai-trò đó.
Chính cái can-đảm nói lên sự thực là sức mạnh lớn của Giáo-hội, cho dù
lúc đầu nó có vẻ tác hại, làm mất vẻ dễ mến của Giáo-hội, đẩy Giáo-hội
tới chỗ cô-lập.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tuy nhiên tôi không muốn
bao-quát giới-hạn sứ-mạng Giáo-hội vào vai-trò đối-lập. Giáo-hội luôn
tham-gia vào những việc xây-dựng tích-cực. Giáo-hội sẽ luôn tìm cách
hành-động tích-cực, để mọi chuyện được thi-hành đúng-đắn. Nghĩa là, để
bảo-vệ cái cốt-yếu của mình, Giáo-hội không được phép thu mình vào
vai-trò đối-lập toàn-diện, nhưng phải biết cân-nhắc kĩ, ở đâu cần
phản-kháng, ở đâu cần tiếp tay, ở đâu cần tiếp sức và chung vai sát
cánh, ở đâu phải nói có và ở đâu nói không.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<b><span style="font-size: 12.0pt; color: black">ĐẠI KẾT và HIỆP NHẤT</span></b></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ngài từng nói, đối với
giáo-chủ Gio-an Phao-lô II sự hợp-nhất ki-tô-hữu là một viễn-ảnh lớn của
thiên niên-kỷ sắp kết-thúc. Giáo-hội Công giáo Rôma đã đi bước mở màn,
tổ-chức những cuộc đối-thoại liên tôn trên bình-diện thần-học. Trong
thông-điệp “Để họ nên một” về vấn-đề đại-kết, công-bố vào tháng 5.1995,
Giáo-chủ bầy-tỏ hy-vọng “Trước thềm thiên niên-kỷ mới…, một thời-điểm vô
cùng đặc-biệt…, ước gì tất-cả ki-tô-hữu sẽ hợp-nhất thành một cộng-đoàn
chung”. Bởi vì “phân-rẽ rõ-ràng là trái với ý đức Kitô, là một cái gai
cho thế-giới…”. Việc hợp-nhất Ki-tô giáo này có thể đạt được không? Bởi
vì trong thông-điệp vừa dẫn, Giáo-chủ cũng viết, phải tuyệt-đối “tránh
mọi hình-thức giảm-thiểu hay đồng ý hời-hợt”.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Câu hỏi về mô-hình
hợp-nhất là một câu hỏi lớn và hóc-búa. Trước hết phải hỏi: Cái gì có
thể? Chúng ta được phép hy-vọng gì và không nên hy-vọng gì? Câu hỏi thứ
hai: Cái gì thực-sự tốt? Tôi không dám hy-vọng về một sự hợp-nhất Ki-tô
giáo tuyệt-đối trong dòng lịch-sử<b>. </b>Chúng ta thấy đó, trong khi
ngày nay đang có những cố-gắng hợp-nhất, thì lại tiếp-diễn từng mảng
đổ-vỡ. Không phải chỉ có những giáo-phái mới tiếp-nối xuất-hiện, trong
đó có những giáo-phái hỗn-tạp pha-trộn nhiều yếu-tố đa thần phi Ki-tô
giáo, nhưng nhất là những đổ-vỡ trầm-trọng hơn ngay trong những giáo-hội
Cải-cách cũng như trong các giáo-hội Chính-thống. Trong các giáo-hội Cải
cách hố phân-rẽ giữa cánh nặng tinh-thần Phúc-âm và những phong-trào
tân-thời ngày càng lún sâu (cả trong giáo-hội Tin-lành Đức ta thấy hai
hệ-phái đang lìa xa nhau như thế nào). Giáo-hội Chính-thống, vì
tính-cách độc-lập của mỗi giáo-hội quốc-gia, vốn đã ít thống-nhất, cũng
có những làn sóng phân-li, cũng bị tác động bởi cùng một loại men. Ngay
trong giáo-hội Công giáo cũng có những rạn-nứt sâu-xa, đến độ người ta
đôi khi có cảm-tưởng hai giáo-hội hiện-diện trong một Giáo-hội.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Phải nhìn cả hai mặt, một
đàng các giáo-hội Ki-tô giáo đang cố-gắng xích lại gần nhau, đàng khác
những đổ-vỡ nội-bộ vẫn đồng thời xẩy ra. Nên tránh những hy-vọng
hão-huyền. Quan-trọng là luôn nhắm vào cái cốt-lõi. Mỗi người cố-gắng
vượt ra khỏi chính mình và dùng đức tin mà nắm lấy những gì thực-sự
chủ-yếu. Nếu không bị đổ-vỡ thêm và nếu ta hiểu ra, mặc dù còn phân-li,
ta vẫn có thể hợp-nhất trong nhiều điểm là ta đã đạt được nhiều rồi. Tôi
không tin chúng ta sẽ mau-chóng đạt tới một “liên-hiệp tôn-giáo” lớn.
Nhưng còn một chuyện quan-trọng hơn, đó là ta chấp-nhận nhau trong sự
kính-trọng và yêu-thương, chấp-nhận cùng là ki-tô-hữu với nhau; và trong
những điểm cơ-bản, cố-gắng cùng nhau làm chứng cho Tin-mừng, góp phần
làm đẹp bộ mặt thế-giới và trả lời cho những vấn-nạn lớn về Thiên Chúa,
về nguồn-gốc xuất-phát và đích điểm của con người.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<b><span style="font-size: 12.0pt; color: black">HỒI GIÁO</span></b></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Sự hiểu biết lãng-mạn
về Đông phương đưa đến việc đổ đồng hình-ảnh Đông phương và Hồi giáo,
một hình-ảnh không luôn phù-hợp với thực-tế. Nhưng không thể không thấy
Hồi giáo coi những giá-trị của mình khác hẳn từ nền tảng với những
giá-trị trong xã-hội tây phương. Chỉ xét nguyên chỗ đứng cá-nhân hoặc sự
bình đẳng nam nữ đã thấy đông tây đánh-giá khác hẳn nhau. Những cuộc ném
bom khủng-bố của các nhóm hồi giáo quá-khích đang làm giảm uy-tín Hồi
giáo ; cả ở Âu châu càng ngày càng sợ bọn giết người cuồng-tín đó. Ai
cũng biết là cần phải có nhiều nỗ-lực tìm hiểu đả-thông giữa các nền
văn-hoá. Nhưng trên nền-tảng nào?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Câu hỏi thật khó. Tôi nghĩ
trước hết phải biết Hồi giáo không phải là một thực-thể thống-nhất. Nó
cũng không có thẩm-cấp thống-nhất, vì thế đối-thoại với Hồi giáo luôn là
đối-thoại với những nhóm nhất-định nào đó. Không ai có thể nói thay cho
toàn-thể Hồi giáo. Có thể nói Hồi giáo không có qui-luật chính-thống
chung. Ngoài hai phái chính Su-nít và Si-ít<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5145#ftn3"><span style="color: black">[3]</span></a>
thực sự phân-li, còn có nhiều phái khác nữa. Có một Hồi giáo “cao-quí”
với đại-diện điển-hình là quốc-vương nước Ma-rốc, cũng có một Hồi giáo
quá-khích, khủng-bố, nhưng ta không nên đồng-hóa nó với toàn-thể Hồi
giáo, vì làm như vậy thật là bất công.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Điểm quan-trọng Ông cũng
đã nói tới là Hồi giáo nói chung có mô-hình tổ-chức xã hội, chính trị và
tôn-giáo khác hẳn ta. Khi người phương tây ngày nay bàn về khả-năng
thiết-lập các phân-khoa thần-học Hồi giáo hoặc về ý-kiến coi Hồi giáo
như một pháp-nhân công-quyền, người ta giả-thiết rằng, mọi tôn-giáo đều
có cơ-cấu giống nhau, đều chấp-nhận một hệ-thống dân-chủ với những
qui-chế luật-pháp và những môi-trường tự-do được qui-định bởi qui-chế
này. Nhưng bản-chất Hồi giáo mâu-thuẫn với điểm này. Hồi giáo tuyệt-đối
không chấp-nhận việc tách rời chính-trị với tôn-giáo, như Ki-tô giáo từ
đầu vẫn chủ-trương. Koran là bộ luật tôn-giáo toàn-trị, qui-định
toàn-thể đời sống chính-trị và xã-hội, cũng như áp-đặt qui-luật hồi giáo
lên cuộc sống cá-nhân. Luật Sharia in dấu lên xã-hội từ đầu đến cuối.
Như vậy Hồi giáo có thể sử-dụngmột số quyền tự-do theo như hiến-pháp của
ta qui-định, nhưng cùng đích của Hồi giáo không thể là : vâng, bây giờ
chúng tôi cũng là một pháp-nhân công-quyền, bây giờ chúng tôi cũng
hiện-diện như những người Công giáo và Tin-lành. Đó chưa thực-sự là đích
điểm của Hồi giáo, nó hãy còn xa-lạ với tôn-giáo này.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Hồi giáo có quan-niệm về
toàn-thể luật-pháp khác hẳn, nó bao trùm tất-cả, luật-lệ của Hồi giáo
khác hẳn ta. Nữ giới hoàn-toàn lệ-thuộc nam giới; hình-luật cũng như mọi
liên-hệ trong cuộc sống đều được qui-đinh nghiêm-khắc và trái ngược với
những quan-niệm trong xã-hội tân-tiến của ta. Phải thấy rõ rằng, đây
không phải là một tôn-giáo có thể thu-nạp vào môi-trường tự-do của
xã-hội đa nguyên. Ngày nay đôi khi chúng ta cứ nhìn Hồi giáo theo
mô-hình Ki-tô giáo, chứ không theo bản-chất của đạo này. Vấn-đề
đối-thoại với Hồi giáo như vậy dĩ-nhiên phức-tạp hơn nhiều so với
đối-thoại với các giáo-hội Ki-tô giáo.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Cũng có thể hỏi ngược
lại: Sự lớn mạnh toàn-cầu của Hồi giáo có ý-nghĩa gì đối với Ki-tô giáo?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Sự lớn mạnh này là một
hiện-tượng nhiều mặt. Một mặt là khía-cạnh tài-chính. Sức mạnh tài-chính
các nước Ả-rập đạt được cho phép họ dựng nguyện đường hồi giáo lớn khắp
nơi, nuôi-dưỡng được những viện văn-hóa hồi giáo và những việc tương-tự
khác. Nhưng đây mới chỉ là một yêu-tố. Yếu-tố thứ hai là căn-tính của
Hồi giáo trở nên vững-mạnh hơn, họ đạt đươc một niềm tự-tin mới.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Trong bối-cảnh văn-hóa
thế-kỷ 19 và tiền bán thế-kỷ 20, nghĩa là tới khoảng thập niên 60, những
nước Ki-tô giáo tiến-bộ vượt bậc về kỹ-nghệ, văn-hóa, chính-trị và
quân-sự, khiến Hồi giáo bị đẩy xuống hàng thứ yếu, và Ki-tô giáo, hay ít
ra những nền văn-hóa dựa trên nền-tảng Ki-tô giáo, hiện-diện như thế-lực
chiến-thắng trong lịch-sử thế-giới. Nhưng rồi bùng-nổ cuộc khủng-hoảng
luân-lí rộng-lớn trong thế-giới tây phương, vốn được coi là thế-giới
Ki-tô giáo. Đứng trước những mâu-thuẫn luân-lí sâu-xa và sự mất hướng
trong thế-giới tây phương, đồng thời với sức mạnh kinh-tế của các nước
Ả-rập, hồn Hồi giáo bừng tỉnh: Chúng tôi đây cũng là ai, căn-tính của
chúng tôi tốt hơn, tôn-giáo chúng tôi đứng vững, còn các bạn chẳng còn
gì nữa.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Đó là cảm-quan của
thế-giới Hồi giáo hôm nay: Các nước tây phương không có những thông-điệp
luân-lí để truyền đi nữa, họ chỉ còn có thể cống-hiến cho thế-giới những
hiểu-biết chuyên-môn; Ki-tô giáo đã thoái-trào, nó không tồn-tại như một
tôn-giáo nữa; ki-tô-hữu chẳng còn luân-lí và niềm tin nữa, họ chỉ còn
rơi-rớt đâu đây dăm-ba ý-tưởng tân-tiến của thời Ánh-sáng; nhưng Hồi
giáo chúng tôi vẫn đứng vững.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Như vậy người Hồi giáo
ngày nay nghĩ rằng, tôn-giáo họ kết cuộc là tôn-giáo có sức sống mạnh
hơn, có nhiều điều để nói cho thế-giới và là sức mạnh tôn-giáo nền-tảng
của tương-lai. Trước kia luật Scharia và những gì liên-quan đã chìm
trong bóng tối, nay niềm tự hào có dịp trổi-dậy. Từ đó bừng lên một đà
sống mới với cường-độ mới mà Hồi giáo muốn sống. Sức mạnh lớn của họ là
đây : Chúng tôi có một thông-điệp luân-lí, nó tồn-tại liên-tục từ thời
các tiên-tri và chúng tôi sẽ chỉ cho thế-giới biết phải sống ra sao.
Những tín-hữu Ki-tô nhất-định không làm nổi chuyện này. Hẳn ta phải
đương-đầu với sức mạnh nội-tại mới này của Hồi giáo, một sức mạnh làm
mê-hoặc cả môi-trường đại-học.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<b><span style="font-size: 12.0pt; color: black">DO THÁI GIÁO</span></b></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ta hãy đi vào điểm có
lẽ quan-trọng nhất trong bảng liệt-kê thứ-tự này. Suốt một thời-gian dài
người ta cho rằng tranh-chấp giữa Do-thái giáo và Ki-tô giáo đã tiềm-ẩn
sẵn trong chỗ sâu-xa nhất của tôn-giáo. Ngày nay vị trưởng Bộ đức tin
Công giáo lại xác-nhận: “Ngôi sao chỉ về hướng Giê-ru-sa-lem. Nó lặn đi
và tái xuất-hiện trong lời Chúa, trong Thánh-kinh Do-thái.” Thế nghĩa là
gì? Phải chăng là một quan-hệ hoàn-toàn mới đối với Do-thái giáo?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Chúng ta chắc-chắn phải
sống và suy-tư về mối liên-hệ với Do-thái giáo một cách hoàn-toàn mới,
và chuyện đó đang xẩy ra. Sự khác-biệt giữa hai tôn-giáo sẽ không vì thế
mà chấm dứt, nhưng có thể chúng ta còn cảm-nhận nó một cách nào đó
thấm-thía hơn. Nhưng chúng ta phải sống sự khác-biệt này trên căn bản
tương-kính và tương-thân. Chúng ta đang trên đường hướng tới đích này.
Tôi muốn nói, qua Thánh-kinh Cựu-ước, vốn là một phần Thánh-kinh Ki-tô
giáo, luôn-luôn có mối quan-hệ thân-tộc giữa Ki-tô giáo và Do-thái giáo.
Nhưng chính cái sở-hữu chung này lại là đầu mối chia-rẽ, vì người
Do-thái có cảm-tưởng rằng chúng ta lấy cắp Thánh-kinh và không sống theo
Thánh-kinh. Họ mới là sở-hữu chủ thực-sự. Ngược lại, một đàng phía Ki-tô
giáo có cảm-tưởng người Do-thái đọc sai Thánh-kinh Cựu-ước; người ta chỉ
đọc nó đúng trong cái nhìn mở ra hướng về đức Kitô. Có thể nói người
Do-thái tự đóng kín nên đi lạc hướng. Hiểu như thế thì việc sở-hữu
Thánh-kinh Cựu-ước mở đường cho Ki-tô giáo chống Do-thái, đi đến chỗ
phát-biểu: Quí vị có Thánh-kinh, nhưng quí vị dùng nó không đúng, quí vị
phải xét lại.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Đàng khác, từ thế-kỷ thứ
hai, trong Ki-tô giáo luôn có phong-trào muốn loại Thánh-kinh Cựu-ước
hay ít ra giảm thiểu ý-nghĩa của nó. Tuy ý-hướng này chưa bao giờ trở
thành giáo-huấn chính-thức của Giáo-hội, nhưng đó đây trong Ki-tô giáo
có phần coi nhẹ giá trị Thánh-kinh Cựu-ước. Dĩ-nhiên nếu chỉ đọc
riêng-rẽ vài khoản luật hoặc những câu chuyện tàn-ác, người ta có thể
nẩy ra ý-nghĩ Thánh-kinh của ta không thể là những thứ sách như vậy
được; và từ đó sinh ra thái-độ bài Do-thái nơi Ki-tô giáo. Vào Thời-mới,
khi Ki-tô giáo bỏ lối chú-giải bóng-gió, lối mà các giáo-phụ đã dùng để
“Ki-tô giáo hoá” Thánh-kinh Cựu-ước, thì một thái-độ lãnh-đạm mới đối
với bộ sách lại nẩy sinh; chúng ta phải học lại cách đọc nó cho đúng.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ta phải sống cách mới-mẻ
cái tương-quan thân-thuộc qua lịch-sử chung Abraham, nó vừa là đầu mối
chia-cách, vừa là nguồn quan-hệ tương-thân. Phải kính-trọng chấp-nhận
người Do-thái không đọc Thánh-kinh Cựu-ước với cái nhìn hướng về đức
Ki-tô như ta, nhưng hướng về một vị sẽ tới mà họ chưa biết là ai, như
vậy niềm tin của ta và họ đều chung một hướng. Ngược lại ta hy-vọng
người Do-thái hiểu cho rằng, mặc dầu ta nhìn Thánh-kinh Cựu-ước dưới ánh
sáng khác, nhưng ta cũng cố-gắng cùng với họ sống niềm tin của Abraham
và như thế có thể sống với tâm-tình<b> </b>hướng về nhau.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tại sao Vatican chờ-đợi
rất lâu trước khi công-nhận quốc-gia Do-thái?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Sự thành-lập quốc-gia
Do-thái sau đệ nhị thế-chiến phù-hợp với một nghị-quyết của
Liên-hiệp-quốc và với quyền của người Do-thái có một quốc-gia riêng,
trên một phần đất riêng. Nhưng việc ấn-định biên-giới lại gây tranh-chấp
về mặt quyền-lợi các dân-tộc. Như ta biết, một làn sóng dân Ả-rập phải
rời khỏi quốc-gia mới thành-lập và có thể nói họ phải sống xen kẽ giữa
nhiều quốc-gia trong hoàn-cảnh hết sức khó-khăn và khó xử. Trong những
trường-hợp như thế Vatican thường chờ cho tới khi mọi khúc-mắc pháp-lí
được sáng-tỏ. Trường-hợp Đông Đức cũng thế. Vatican chỉ thiết-lập ở đó
các giáo-phận mới, sau khi thủ-tướng Brandt với chính-sách đông-âu của
ông đã giải-quyết ổn-thoả những tranh-chấp giữa Ba-lan và Đức. Ai cũng
biết Vatican chưa bao giờ đặt quan-hệ ngoại-giao với Đông Đức. Ở Do-thái
còn có thêm vấn-đề Giê-ru-sa-lem: Có thể chấp-nhận một thành-phố
linh-thiêng của ba tôn-giáo nay trở thành thủ-đô riêng của một quốc-gia
vốn nghiêng về một tôn-giáo hay không là vấn-đề không sáng-tỏ. Ở đây
Vatican cũng đã phải chờ tới khi mọi chuyện được giải quyết. Sau hết
cũng cần phải có một qui-chế rõ-ràng về vị-trí pháp-lí cuả ki-tô-hữu và
những cơ-sở Ki-tô giáo trên phần đất quốc-gia mới.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ngày nay cả trong
Giáo-hội cũng chấp-nhận đức Ki-tô là người Do-thái. Vậy thay vì nói
“Thiên Chúa đã làm người”, ta có thể nói “Thiên Chúa đã làm người
Do-thái” được không? Phải chăng cuối cùng rồi đạo Ki-tô cũng phải
chấp-nhận Do-thái giáo trong sứ-mạng lịch-sử của nó?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Điểm quan-trọng trước hết
là phải ý-thức rõ rằng, đức Ki-tô là người Do-thái. Tuy nhiên tôi muốn
nói thêm điều này. Tôi cắp sách đến trường dưới thời Đức quốc-xã và hồi
đó tôi thấy nơi những “ki-tô-hữu Đức” khuynh-hướng muốn biến đức Ki-tô
thành “người Arier”<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5145#ftn4"><span style="color: black">[4]</span></a>.
Họ cho rằng đức Giê-su là người Galilêa, nên rõ ràng chẳng phải là người
Do-thái. Để chống lại khuynh-hướng đó, trong giờ giáo-lí cũng như trong
các bài giảng có những tiếng nói cương-quyết: Đấy là nguỵ-tạo, Đức Ki-tô
là con Abraham, con Đa-vít, là ngưòi Do-thái; đó là lời hứa cuả
Thiên-chuá và là điều chúng ta tin.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Đấy là điểm quan-trọng
nối-kết những người Ki-tô và Do-thái với nhau. Vì thề câu nói “Thiên
Chúa đã làm <i>người” </i>rất quan-trọng và đúng. Tân-ước cho chúng ta
hai gia-phả về đức Giêsu, một chi-tiết cần lưu-ý. Gia-phả theo Mát-thêu
tìm về tới Abraham và cho biết Giê-su là con Abraham, con Đa-vít và, như
vậy, lời hứa với dân Do-thái đã được thực-hiện. Gia-phả theo Lu-ca trở
về tận Adam và diễn-tả Giê-su như một con người thuần-tuý<b>. </b>Đây là
điểm hết sức hệ- trọng: Đức Giê-su là người và cuộc sống cũng như cái
chết của Ngài có giá-trị cho mọi người. Chính di-sản đức tin Abraham
biến di-sản lời hứa thành di-sản chung cho toàn-thể nhân-loại. Vì thế
câu nói đơn-sơ, nhưng nền-tảng “Thiên Chúa đã làm người” trước sau rất
quan-trọng. Sau hết phải thêm điểm thứ ba: Đức Giêsu, một người Do-thái
trung-thành giữ luật, cũng đã vượt ra khỏi khuôn-khổ Do-thái giáo và
muốn giải-thích lại toàn-bộ di-sản bằng cách lồng chúng vào một sự
trung-tín mới, rộng-lớn hơn. Đây lại là điểm gây tranh-chấp. Nhưng cũng
là đề-tài của nhiều cuộc đối-thoại bổ-ích. Đặc-biệt tôi muốn nhắc tới
cuốn sách rất hay của Jakob Neusner, một giáo-sĩ do-thái người Mỹ, người
đã mở một cuộc đối-thoại đứng-đắn với đề-tài bài giảng trên núi. Ông
thẳng-thừng vạch ra những điểm đối-chọi, nhưng nói ra với tình yêu
đại-độ và cuối cùng qui về điểm tương-đồng là cùng nhau hướng về Thiên
Chúa hằng-sống. Vì thế, không nên che-đậy những điểm bất đồng. Làm như
vậy là sai, bởi vì con đường vòng-vo né tránh chân-lí không bao giờ là
con đường dẫn đến hòa-bình. Những xung-khắc vẫn còn đó. Điều ta phải học
là tìm ra tình yêu và hòa-bình ngay chính trong những điểm xung-khắc.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Vụ diệt chủng Do-thái
không xẩy ra trong thời của Giáo-hội, nhưng vào lúc Giáo-hội đã mất hết
ảnh-hưởng trên lòng người. Tuy nhiên trước sau vẫn phải thảo-luận và đặt
câu hỏi, tại sao thảm-họa này có thể xẩy ra trên vùng đất Ki-tô giáo.
Người công giáo đã không ngăn-chặn cuộc tàn-sát người Do Thái; có thể
không bao lâu nữa con số người công giáo ở Âu châu sẽ thụt xuống dưới
con số người Do-thái trước đại-chiến.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ông có lí nêu lên điểm
này. Đây là một đề-tài và vết đen lớn. Điều quan-trọng cần ghi nhận là
vụ diệt chủng Do-thái không do ki-tô-hữu gây nên nhân danh đức Kitô,
nhưng do phe bài Ki-tô giáo và phải coi là màn chuẩn-bị cho cuộc
tiêu-diệt Ki-tô giáo. Chính tôi đã sống thời này ở tuổi thiếu-niên.
Người ta không ngừng nói đến việc Ki-tô giáo bị Do-thái hóa và Ki-tô
giáo, nhất là Công giáo, Do-thái hóa dân-tộc Đức. Tại München, sau đêm
thuỷ-tinh<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5145#ftn5"><span style="color: black">[5]</span></a>,
toà tổng giám-mục bị ồ-ạt tấn-công vào ban ngày. Khẩu-hiệu lúc đó là:
“Sau Do-thái đến lượt bạn của Do-thái”. Ngày nay, trong nhiều nguồn
sử-liệu, chẳng hạn trên tờ “Stürmer”<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5145#ftn6"><span style="color: black">[6]</span></a>,
người ta đọc được là Ki-tô giáo, đặc-biệt Công giáo, bị coi như
phương-tiện người Do-thái dùng trong mưu-toan đoạt quyền-lực – họ dùng
từ “Do-thái hóa dân-tộc Đức”-, vì thế muốn hoàn-toàn khống-chế người
Do-thái, có ngày phải loại-bỏ hẳn thứ Ki-tô giáo đang có như hiện nay,
để dựng nên cái gọi là Ki-tô giáo tích-cực của Hitler.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Không nên bỏ qua điểm
quan-trọng này: Việc Hitler diệt Do-thái hàm-chứa tính-toán bài Ki-tô
giáo. Tuy nhiên điểm này không mảy-may thay-đổi sự-kiện những kẻ chịu
trách-nhiệm trong vụ này là những người đã lãnh phép rửa. Mặc dầu SS<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5145#ftn7"><span style="color: black">[7]</span></a>
là tổ-chức tội-phạm<b> </b>của những kẻ vô thần, và dù không mấy ai
trong hàng-ngũ họ là tín-hữu Ki-tô còn giữ đạo, nhưng ít nhất họ đã lãnh
phép rửa. Tinh-thần bài Do-thái nơi Ki-tô giáo đã phần nào đóng vai-trò
dọn đường ; đó là điểm ta không thể phủ-nhận. Phong-trào bài Do-thái đã
từng xẩy ra ở Pháp, Áo, Phổ, ở khắp nơi; đấy có thể là gốc-rễ của
vấn-đề. Đây là một lí-do buộc ta không ngừng tự-vấn lương-tâm.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Phải chăng người
Do-thái trước sau vẫn là một vấn-đề then-chốt cho tương-lai thế-giới,
như được chép trong Kinh-thánh?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi không rõ ông nói đến
đoạn nào trong Kinh-thánh. Dù sao, với tư-cách là những người đầu-tiên
mang lời hứa – giai-đoạn lịch-sử lớn và nền-tảng của Kinh thánh đã xẩy
ra nơi dân-tộc này – họ chiếm vị-trí trung-tâm trong lịch-sử thế-giới.
Người ta có thể nói, một dân-tộc nhỏ-bé như vậy làm sao có thể có tầm
quan-trọng đến thế được. Nhưng tôi nghĩ, trong mọi thời-đại, đặc-biệt
ngày nay, ta thấy có cái gì đặc-biệt nơi dân-tộc này và những quyết-định
lớn của lịch-sử thế-giới đều cách này hay cách khác có liên-quan tới họ.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<b><span style="font-size: 12.0pt; color: black">MỘT CÔNG ĐỒNG CHUNG
MỚI?</span></b></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Một công-đồng chung mới
xem ra đã từ lâu diễn-ra bên ngoài Vatican. Người ta vứt bỏ những
thông-điệp cứu-độ và khắp nơi người ta đã định-nghĩa lại những định-đề
của đức tin. Giáo-hội có cần một công-đồng Vatican III để giải-tỏa
tất-cả và vạch ra hướng đi không?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi thiết-tưởng chuyện đó
không xẩy ra trong tương-lai gần. Tôi kể cho ông một câu chuyện. Có lần
vị hồng-y Hồi-quốc Cordeiro thuật cho tôi câu chuyện sau đây: Một hôm
ngồi gần nhau trong một công-nghị, có mặt hồng-y Döpfner<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5145#ftn8"><span style="color: black">[8]</span></a>,
có người lên tiếng: “Chà, thế nào cũng phải có công-đồng Vatican III”.
Hồng-y Döpfner hốt-hoảng giơ cả hai tay lên : “Không thể xẩy ra bao lâu
tôi còn sống”.<b> </b>Như vậy, với hồng-y Döpfner, thì một công-đồng
cũng đã đủ rồi. Rõ-ràng ngài xác-tín Công-đồng là những kinh-nghiệm chỉ
thu-thập được sau khoảng thời-gian dài.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Thực-tế chứng-tỏ công-đồng
là một biến-cố gây đảo-lộn lớn trong Giáo-hội, cần rất nhiều thời-gian
mới giải-quyết xong các xáo-trộn này. Còn lâu chúng ta mới thực-hiện
được hết những điều của công-đồng Vatican II, một công-đồng Vatican III
cũng không phải là giải-pháp tốt để đạt đích này.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Cái diễn ra đều-đặn là
những thượng hội-đồng giám-mục. Tôi nghĩ, đây là phương-tiện thích-hợp
và thực-tế hơn. Mỗi lần như thế, với trên dưới 200 giám mục đại-diện năm
châu, các ngài phải và có thể cùng nhau giải-quyết tình-hình hiện-tại.
Một công-đồng chung, xét nguyên mặt tổ-chức không thôi, đã là một chuyện
khó giải-quyết rồi. Có tới ba, bốn ngàn giám-mục tham-dự. Đó là một
lượng khổng-lồ; với số-lượng này khó có được sự trao-đổi đúng nghĩa và
đối-thoại đích-thực. Để soạn-thảo được những hiến-chế bổ-ích, cần được
chuẩn-bị từ nội-bộ. Công-đồng không phải là cái máy đột-ngột sản-xuất
các quyết-nghị đúng-đắn, rồi mọi chuyện sau đó cứ thế mà tiến. Trái lại
công-đồng chỉ có thể thu-góp những gì đang<b> </b>sống<b>-</b>động<b>
</b>và sắp-đặt lại thành nghị-quyết. Như vậy cần nhẫn-nại chờ-đợi
sự-việc phát-triển, nhẫn-nại chờ thời-gian để những cái sống-động được
dần-dà hình thành, trước khi làm nên những nghị-quyết và văn bản dưới
hình-thức pháp-lí.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Vì thế đừng coi công-đồng
như bất cứ một loại thần dược nào. Trái lại công-đồng thường tạo nên
những khủng-hoảng; những khủng-hoảng này dĩ-nhiên phải trở thành những
liều thuốc bổ-ích. Hiện thời chúng ta đang bận lo giải-quyết công-đồng
Vatican II.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt">______________________</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5145#ftn1-ref">
<span style="color: black"><br>
[1]</span></a> Faust là tên một nhân-vật trong vở kịch cũng có tên là
Faust của Wolfgang Goethe, văn-hào Đức (1749-1832).</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5145#ftn2-ref">
<span style="color: black"><br>
[2]</span></a> Pasolini , nhà văn và đạo-diễn phim người Ý</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5145#ftn3-ref">
<span style="color: black"><br>
[3]</span></a> Su-nít là thành-phần Hồi giáo đa-số chiếm hơn 90% tín-hữu
trung-thành với những lời dạy chính-thống của giáo-tổ Mô-ha-mét được ghi
trong sách Sunna. Si-ít là phái thiểu-số, là “Đảng của Ali”, con rể của
Mô-ha-mét.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5145#ftn4-ref">
<span style="color: black"><br>
[4]</span></a> Quốc-xã Đức coi Arier là nguồn giống dân Đức, một giống
vượt trội trên các giống dân khác.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5145#ftn5-ref">
<span style="color: black"><br>
[5]</span></a> Đêm thuỷ-tinh (Reichskristallnacht): đêm mồng 9 rạng mồng
10 tháng 11.1933 những cơ-sở thương-mại và thờ-tự, nghĩa-trang và cả
tư-gia của người Do-thái bị Đức quốc-xã phá đổ, phóng hoả và cướp bóc,
khởi đầu cuộc tiêu-diệt Do-thái ; từ thuỷ-tinh ám-chỉ mảnh kính
thuỷ-tinh đổ vương-vãi nơi các nhà bị tàn-phá.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5145#ftn6-ref">
<span style="color: black"><br>
[6]</span></a> Stürmer (Quân tiền-phong), tên một tuần báo phát-hành năm
1923, bị đình bản năm 1945, chủ-trương bài Do-thái, dùng ngôn-ngữ đơn-sơ
và mị-dân lôi kéo thành-phần thợ-thuyền và nông-dân ủng-hộ việc
tiêu-diệt Do-thái.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5145#ftn7-ref">
<span style="color: black"><br>
[7]</span></a> Schutzstaffel (SS): tổ-chức công-an mật-vụ thời Quốc-xã</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5145#ftn8-ref">
<span style="color: black"><br>
[8]</span></a> Döpfner (1913-1976), hồng-y người Đức, là một trong bốn
điều-hợp viên công-đồng Vatican II</span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0" align="center">
<b><i><span style="font-size: 12.0pt">*******</span></i></b></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0" align="center">
<b><span style="font-size: 12.0pt; color: #993300">
<a name="3.5_Tương_lai_của_Giáo_Hội_-_Giáo_Hội_của_tương_lai">3.5 Tương
lai của Giáo Hội - Giáo Hội của tương lai</a></span></b></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Thưa Hồng-y, trong
thế-kỷ XX này người ta còn có thể chờ-đợi từ triều giáo-chủ hiện thời
những hướng-dẫn mới có tính-cách mở đường và những thay-đổi mới cho
tương-lai Giáo-hội không? Chẳng hạn như những cải-cách nội-bộ của
Giáo-hội. Nếu có, ngài nghĩ tới những bước đi nào?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi tin rằng đương-kim
Giáo-chủ sẽ còn ra nhiều thông-điệp. Tôi nghĩ ngài đang trăn-trở rất
nhiều về chuyện hợp-nhất Ki-tô giáo và đối-thoại liên tôn. Rồi còn các
vấn-đề đạo-đức xã-hội và chính-trị. Và trên hết, lãnh-vực then-chốt
chính là Tin-mừng; phải liên-tục rao-truyền Tin-mừng, nhưng Tin mừng dễ
bị lu-mờ, nếu người ta chỉ chạy theo thị-hiếu quần-chúng.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Hiện nay đang chuẩn-bị họp
thượng hội-đồng giám-mục toàn Mỹ châu và thượng hội-đồng giám-mục Á
châu. Tôi tin đây là hai biến-cố then-chốt. Nếu Giáo-chủ cố-ý triệu-tập
thượng hội-đồng giám-mục toàn Mỹ châu, mặc dù giữa Bắc Mĩ và Mĩ châu
la-tinh có những dị-biệt, tức ngài muốn đại lục này, từ những dị-biệt,
tìm ra cách bổ-túc cho nhau., tìm ra sức mạnh chung để rao-truyền Tin
mừng. Cuộc họp sẽ bàn về những nền văn-hoá châu Mỹ la-tinh, nạn đói
nghèo, vai-trò của các nền văn-hoá cổ và căn-tính văn-hoá riêng-biệt của
mỗi miền, cũng như làm thế nào để văn-hóa Nhật-nhĩ-man Bắc Mỹ hoà-hợp
được với công giáo tính và cả hai có thể đồng-hành. Ở đây tôi tin chúng
ta đang đứng trước một biến-cố quan-trọng.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Trong cuộc nghị-hội các
giám-mục Á châu, vấn-đề phải thảo-luận là làm sao Ki-tô giáo có thể đi
vào bối-cảnh các tôn-giáo Á châu; làm sao có thể hoà-hợp nối-kết sức
mạnh lớn-lao của các tôn-giáo Á châu với sức mạnh Ki-tô giáo để đáp-ứng
cho những nỗ-lực đặt ra ở cuối thiên niên-kỷ này. Tôi nghĩ thời-gian còn
lại của triều Gio-an Phao-lô II được dành cho hai nghị-hội này.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Thêm vào đó chúng ta còn
có chương-trình chuẩn-bị cho năm 2000 với chương-trình ba năm mà
Giáo-chủ đã công-bố: Một năm tập-trung vào đức Kitô, hình-ảnh Ngài phải
được đặt lên hàng đầu; một năm thần-học, trình-bầy tổng-quát đức tin vào
Thiên Chúa và một năm dành cho Thánh-Linh. Tất-cả đi song-song với việc
đào sâu về phép rửa và bí-tích thánh-thể. Tất-cả đổ vào vào năm 2000 với
những cuộc gặp-gỡ các cộng-đồng Ki-tô giáo cũng như Do-thái giáo và Hồi
giáo, tức là những tôn-giáo độc thần. Tôi nghĩ chương-trình này – hai
nghị-hội cho hai đại-lục và ba năm chuẩn-bị cho năm 2000, mà trung-tâm
điểm là Thiên Chúa Ba Ngôi và cuộc gặp-gỡ những người tin Thiên Chúa –
sẽ để lại dấu-ấn có tầm ảnh-hưởng sâu-rộng trên thế-giới.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Trong một bài viết năm
1970 về “Đức tin và tương-lai” ngài đã nói tới một Giáo-hội với những
hình-thức chức-vụ mới. Chẳng hạn sẽ truyền chức linh-mục cho những
ki-tô-hữu có tư-cách bảo-đảm và đang có nghề trong tay.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Lúc đó tôi tiên-đoán, nếu
được phép nói như thế, Giáo-hội sẽ thu nhỏ lại, có ngày sẽ thành
Giáo-hội của thiểu-số, sẽ không hiện-diện trong những không-gian và
những tổ-chức lớn như ngày nay, nhưng phải tổ-chức trong khuôn-khổ
khiêm-tốn hơn. Lúc đó tôi nghĩ rằng, ngoài những linh-mục được truyền
chức từ tuổi trẻ, những giáo-dân có tư-cách bảo-đảm và đang hành nghề có
thể cũng được tiến-cử; nhưng đây là những hình-thức chức-vụ khác nhau.
Tôi nghĩ cái đúng ở đây là Giáo-hội phải từ-từ thích-nghi với trường-hợp
trở thành Giáo-hội của thiểu-số, với một vị-trí khác trong xã-hội. Cái
cũng đúng ở đây là lượng người làm việc tự-nguyện sẽ tăng lên. Còn việc
tìm vir probatus
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5146#ftn1">
<span style="color: black">[1]</span></a><i> (“người đã đựợc thử thách”</i>)
diễn tiến ra thế nào lại là chuyện khác. Tôi muốn nói, trong thời-kì đầu
Giáo-hội đã sống nhờ vir probatus, vì thời đó chưa có chủng-viện đào-tạo
linh-mục, Giáo-hội thời đó truyển chức linh-mục cho những người đang
hành nghề khác. Nhưng kể từ thế-kỉ thứ hai, thứ ba trở đi họ phải từ-bỏ
đời sống lứa đôi khi được truyền chức. Hiện nay ta chưa biết vấn-đề sẽ
được giải-quyết thế nào trong tương-lai. Nhưng chắc-chắn chức linh-mục
vẫn sẽ là một tác-vụ không thể thay-thế được và sẽ còn gắn chặt với đời
sống độc-thân.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Thay-đổi thế-hệ trong
Giáo-hội có đem lại một văn-hóa mới trong Giáo-hội không? Trong Giáo-hội
sẽ nảy sinh những hình-thức sống đạo mới không?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi hy-vọng có. Mỗi bước
ngoặt văn-hóa lớn đều đem lại những hình-thức mới trong đời sống
Giáo-hội cũng như những hình-thức mới trong văn-hóa đức tin. Hãy lấy
thí-dụ trường-hợp nghệ-thuật rô-ma-ních, gô-tích, thời phục-hưng, ba-rốc
và rốc-cô-cô, nền văn-hoá giáo-hội thế-kỉ 19, những hình-thức sống đạo
mới phát-sinh với những phong-trào tuổi trẻ. Có thể gọi những gì xẩy ra
sau công-đồng Vatican II hầu như là một cuộc cách-mạng văn-hóa, nếu như
ta nhìn vào những màn thái-quá như thu-dọn trống-trơn các nơi phụng-tự
và sự biến-đổi bộ mặt của hàng giáo-sĩ triều và dòng. Ngày nay nhiều
người hối-tiếc về những hành động hấp-tấp đó. Nhưng trong một Giáo-hội
sinh-động chắc-chắn sẽ nảy sinh những hình-thái diễn-tả mới. Những
hình-thái mới này đang trên đà phát-triển mạnh. Việc cần là luôn phải
cố-gắng tách cỏ lùng khỏi lúa, theo lời khuyên của tông-đồ Phaolô: “Đừng
dập tắt tinh-thần ….Hãy xem-xét tất-cả. Hãy giữ lại cái tốt.” (I.
Thessa. 5,19,21).</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ngài có tin rằng
chức-vụ giáo-chủ sẽ tiếp-tục tồn-tại như hiện nay không?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Nó sẽ tồn-tại trong cái
cốt-lõi. Nghĩa là cần có người kế vị thánh Phêrô và gánh trách-nhiệm
tối-cao, được tập-thể nâng-đỡ. Ki-tô giáo là một tôn-giáo có tổ-chức với
những nhân-sự trách-nhiệm. Nó không biến đi trong những cái vô danh, mà
hiện thân qua linh-mục chính xứ, giám-mục, và trong trường-hợp Giáo-hội,
nhìn như một đơn-vị thống-nhất, cũng hiện thân qua một người.
Trách-nhiệm giáo-huấn – như được trình-bầy trong công-đồng Vatican I và
II – sẽ tồn-tại để bảo-đảm sự thống-nhất Giáo-hội, thống-nhất đức tin và
thống-nhất luân-lí. Nhưng hình-thức thực-thi có thể thay-đổi và
chắc-chắn sẽ đổi-thay một khi các cộng-đồng phân-li về hợp-nhất với
giáo-chủ. Ngoài ra, với những chuyến viếng-thăm mục-vụ khắp thế-giới,
đương-kim Giáo-chủ có lối thực-thi trách-vụ giáo-chủ khác hẳn Piô XII.
Tôi không thể và không muốn tưởng-tượng những thay-đổi cụ-thể sẽ xẩy ra.
Hiện nay chúng ta chưa thể tiên-đoán được về tương-lai của ghế giáo-chủ.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Có thể có những
khám-phá thần-học mới làm thay-đổi Giáo-hội và khiến đức tin dễ hiểu
hơn, hay ngược lại khiến đức tin thêm tăm-tối chăng?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tất-cả đều có thể. Trong
thế-kỷ này chúng ta chứng-kiến những khám-phá thần-học mới do nhiều
tên-tuổi như Lubac, Congar, Daniélou, Rahner, Balthasar, v. v…Họ mở ra
những viễn-ảnh mới trong thần-học; nếu thiếu chúng thì ta đã không có
công-đồng Vatican II. Vì đức tin đi vào những chiều-kích sâu-thẳm, nên
nó luôn có những cái nhìn mới. Mặt khác, những biến-cố bất ngờ cũng có
thể đột-ngột ập-tới, như ta đã từng chứng-kiến trong thế-kỷ này với sự
xuất-hiện của phương-pháp phê-bình lịch-sử, những khoa-học nhân-văn đi
vào thần-học, v v … Chúng ta luôn phải sẵn-sàng đương-đầu với những
biến-cố như thế. Đức tin có thể trở nên khó khăn hơn, nhưng cũng có thể
hiểu được dễ-dàng và trực-tiếp hơn.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Câu hỏi sau đây có thể
là một vấn-đề mới, càng ngày càng nóng-bỏng : thần-học giải-thích ra sao
về sự-kiện Thiên Chúa chỉ nhập-thể trong con người đức Giê-su, nhưng
không dưới hình-thức những vị thần ở Á châu chẳng hạn? Tại sao có chuyện
một người duy-nhất trong lịch-sử nhân loại có thể là chân-lí tuyệt-đối?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Trước hết phải nói ngay,
cho tới nay không có tôn-giáo nào tin một con người có thể mang
thiên-tính, như Ki-tô giáo tin vào thiên-tính của đức Giê-su ở
Na-da-rét. Thần Kris-na của Ấn-độ giáo là dạng-hình giống đức Giê-su hơn
cả. Thần này được tôn-sùng như “Avatara” (sự giáng-thế của vị thần) của
Vis-nu, đi vào lịch-sử các tôn-giáo Ấn-độ dưới nhiều hình-thể khác nhau.
Nhưng đây là một quan-niệm rất khác với đức tin Ki-tô giáo về sự
hợp-nhất dứt-khoát giữa Thiên Chúa độc-nhất với một con người có thực
trong lịch-sử, qua con người đó Thiên Chúa kéo tất-cả nhân loại đến với
Ngài. Đức tin Ki-tô giáo lồng trong đức tin Do-thái giáo, cùng tin một
Thiên Chúa độc-nhất tạo-dựng vũ-trụ, đấng cùng con người làm nên
lịch-sử, tự ràng-buộc vào lịch-sử này và tác-động trong lịch-sử này một
cách vĩnh-viễn cho mọi người. Bởi thế không có vấn-đề lựa-chọn giữa
Ki-tô và thần Kris-na hay một hình-thức nào khác. Chỉ có sự lựa-chọn
giữa một bên là Thiên-chúa, đấng đã tỏ mình ra một cách không thể
lẫn-lộn, như là Thiên Chúa độc-nhất cho mọi người và nối-kết đến cả thân
mình với con người – và bên kia là một cách hiểu khác về tôn-giáo; theo
đó, thần-tính thể-hiện dưới những dạng-hình khác nhau, nhưng không cái
nào là dứt-khoát, tức là con người hướng về một cái không bao giờ có
tên. Đó là hai cách hiểu khác nhau về chân-lí, Thiên-chúa, vũ-trụ và con
người. Tuy nhiên qua những hình-ảnh tôn-giáo của các tôn-giáo lớn khác
trên thế-giới, ki-tô-hữu có thể nhận ra những dò-dẫm tìm về Ki-tô giáo.
Kitô-hữu cũng có thể tìm thấy đàng sau tất-cả những sự-kiện đó bàn tay
bí-mật của Thiên-chúa, đấng dùng các tôn-giáo khác để tác-động lên con
người và dẫn con người vào chính lộ. Nhưng Ngài luôn vẫn là vị Chúa
không thay đổi, Chúa của đức Giê-su Kitô.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Một phần những câu hỏi
và những nguy-cơ cho Giáo-hội đã lộ rõ. Chúng ta đã nói tới lời tố-cáo
Giáo-hội duy-căn, nghĩa là chống lại xã-hội dân-chủ, ngăn-cản tự-do
tư-tưởng, tự-do tôn-giáo cũng như nhăm-nhe thành-lập một quốc-gia
thần-quyền. Nội-dung nền-tảng của đức tin dựa trên Kinh thánh càng ngày
càng cạn-kiệt. Người ta hồ-nghi về cái chết trên thập-giá, biến-cố lên
trời, thông-điệp ơn cứu-độ. Người ta cho rằng các môn-đệ xưa chỉ có
những thị-kiến, chính bài giảng trên núi cũng chẳng có thực. Càng ngày
càng có nhiều người đòi Giáo-hội phải tự giải-thể để nhường chỗ cho một
nền đạo-giáo hậu Ki-tô đang trên đà tăng-trưởng.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Chống lại những tố-cáo
trên là đức tin vững-mạnh của hàng triệu tín-hữu Kitô, những người ngày
nay còn tìm thấy nơi đức tin của Giáo-hội con đường giúp họ thực-sự
thành người. Những chế-độ độc-tài hùng-mạnh của thế-kỷ này đã nhiều lần
lớn tiếng khai tử đức tin Ki-tô giáo. Họ cho rằng chỉ những kẻ không
chịu sửa sai, không thể cải-thiện, mới lì lại ở đó. Nhưng sau khi các
nhà độc-tài khét tiếng bị hạ-bệ, chúng ta thấy những tín-hữu từng bị họ
gạt ra ngoài lề xã-hội kia lại là những chứng nhân đích-thực cho tình
người và chính họ mở đường cho công cuộc tái-thiết. Đức tin Ki-tô giáo
có tương-lai tốt-đẹp hơn những ý-thức hệ từng đòi huỷ-bỏ nó.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<b><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tái Khám-Phá Điểm
Trung-Dung – Những Viễn-Ảnh của Giáo-Hội Mới</span></b></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Người ta thường
chỉ-trích giáo-chủ muốn mở hướng đi thụt lùi, nhắm mắt trước những
kết-quả của công-đồng Vatican II. Nay giáo-chủ Gio-an Phao-lô II lại
nói: “Cách chuẩn-bị tốt nhất cho năm giao-thời 2000″ là “hết sức
trung-thành áp-dụng giáo-huấn của công-đồng Vatican II vào đời sống từng
người và đời sống của cả Giáo-hội”.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ngài luôn nổi-bật là
giáo-chủ của công-đồng Vatican II; công-đồng là một kinh-nghiệm
then-chốt đối với ngài. Ngài đến dự công-đồng khi còn là một giám-mục
trẻ. Tôi còn nhớ ngài chỉ được phong tổng giám-mục giữa thời công-đồng.
Sau đó ngài đóng-góp rất tích-cực vào việc soạn-thảo hiến-chế “Vui-mừng
và hy-vọng” bàn về mối liên-hệ giữa Giáo-hội và thế-giới. Ngài thu-tập
nhiều kinh-nghiệm trong khi cộng-tác soạn-thảo văn-kiện này; khả-năng
suy-tư triết-học của ngài đã giúp ngài rất nhiều trong công-việc đó. Như
thế tài-liệu này, một tài-liệu linh-động nhất của công-đồng và hướng về
tương-lai nhiều nhất, đã trở-thành một thứ châm-ngôn cho cuộc đời ngài.
Ngài thâm-tín về sự quan-phòng của Chúa nơi công-đồng Vatican II và tin
rằng qua công-đồng Chúa Thánh-linh đã trao cho Giáo-hội những sứ-mạng
mới – từ những thay-đổi trong phụng-vụ đến phong-trào đại-kết, tự-do
tôn-giáo, đối-thoại tôn-giáo, đối-thoại với Do-thái và gặp-gỡ thế-giới
hiện-đại. Tôi khó tưởng-tượng ra ai khác được công-đồng đánh-động và ghi
dấu sâu-đậm hơn ngài, đến độ lấy công-đồng làm kim chỉ nam cho chính
mình. Bởi thế gán cho ngài ý-định đi ngược về thời trước Công-đồng là
chuyện hết sức phi lí. Giáo-chủ xác-tín về tầm quan-trọng đặc-biệt của
ba năm công-đồng mà ngài tham-dự và góp phần xây-dựng. Xác-tín của ngài
vượt xa mức-độ cần-thiết đối với mỗi tín-hữu công giáo. Dĩ-nhiên ngài
cũng cảm thấy ngày càng rõ hơn, có nhiều lối giải-thích công-đồng khác
nhau, thậm chí đối-nghịch nhau. Vì thế khi nói “trung-thành với
công-đồng”, dĩ nhiên ngài muốn nói tới sự trung thành năng-động. Chính
những gì công-đồng thực-sự muốn nói mới là tấm biển chỉ đường cho ta đi,
chứ không phải là cái ta muốn công-đồng nói.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Có cần kiểu-cách mới,
ngôn-ngữ mới để truyền-đạt đức tin không?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi nghĩ cần. Nỗi mệt-mỏi
của ki-tô-hữu, ít ra tại Âu châu, là dấu-hiệu cho thấy cần phải có cách
diễn-đạt mới. Tôi đọc tiểu-sử một linh-mục Chính-thống, thấy ông nói:
Tôi cố-gắng rất nhiều, nhưng thiên-hạ không muốn nghe, họ ngủ gà ngủ gật
hoặc chẳng thèm tới nghe nữa. Chắc là tại cách diễn-tả không khéo. Đó là
một trường-hợp điển-hình mà nhiều vị khác cũng đã từng trải qua. Điều
quan-trọng là chính người giảng-thuyết phải có mối liên-kết nội-tâm với
Kinh thánh với đức Kitô, nguồn-mạch lời hằng-sống, và phải thực sống lời
đó trong tư-thế một con người của thời-đại và trong thời-đại, không trốn
chạy thời-đại. Khi nói với xác-tín thâm-sâu thực-sự, thì ngôn-ngữ sẽ
tự-nhiên mang âm-điệu mới.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Những luồng gió mới
đặc-biệt từ đệ tam thế-giới có thể đối đầu với ” óc địa-phương Âu châu”
– nói theo ngôn-ngữ ngài đã từng sử-dụng- đã có chưa? Giáo-hội trong
tương-lai sẽ có dáng-vóc Phi châu hơn, hay Á châu hơn, hoặc Mỹ châu hơn,
dù sao cũng ít Âu châu hơn chăng?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Nhất-định là thế. Bởi chỉ
xét về lượng cũng thấy trọng-tâm ngày càng chuyển từ Âu châu sang các
đại-lục khác. Những đại-lục này ngày càng ý-thức sâu-xa hơn về nền
văn-hóa của họ. Ta thấy ở đây hơi giống trường hợp Hồi giáo mà ta đã nói
đến trên kia. Qua cuộc khủng-hoảng văn-hóa Âu Mỹ, Hồi giáo có được niềm
hãnh-diện mới. Cũng thế, cuộc khủng-hoảng này đã khiến những nền văn-hóa
lớn khác tái ý-thức về giá-trị văn-hóa và tự-hào về dĩ-vãng văn-hóa của
họ : Chúng tôi đây cũng có những đóng-góp mới-mẻ và phong-phú! Người Phi
châu ý-thức sâu-xa rằng, một đàng họ còn đang phải tiến lên, còn phải
học-hỏi, đàng khác họ đóng-góp cho thế-giới nét tươi-mát rất đáng
thán-phục của đức tin toát ra từ con người họ. Họ biết rằng trong di-sản
văn-hóa của họ tiềm-ẩn những kho báu đang chờ được khai-thác. Ý-thức này
cũng rất mạnh ở Nam Mỹ và Á châu. Bởi thế có thể khẳng-định, bộ mặt
tương-lai của Giáo-hội sẽ sống-động dưới nhiều hình-thức văn-hóa và nhờ
nhiều đóng-góp của các đại-lục khác.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Đã từ lâu chẳng còn ai
ngạc-nhiên nữa, nếu như trong tương-lai một vị giám-mục Phi châu hay Mỹ
châu la-tinh được bầu vào ghế giáo-chủ.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Đúng thế. Bất cứ ai, ít ra
trong hồng-y đoàn, cũng nghĩ rằng chúng tôi có thể bầu một vị người Phi
châu hay một vị nào đó ngoài Âu châu. Nhưng thế-giới Ki-tô giáo Âu châu
tiếp-nhận sự-kiện đó ra sao, lại là một vấn-đề khác. Vì dù có những
tuyên-bố về bình đẳng chủng tộc và những lời lên án kỳ-thị chủng-tộc,
người Âu vẫn còn một ý-thức nào đó về mình, và ý-thức này sẽ bùng dậy
trong những giờ phút nghiêm-trọng<b>. </b>Tuy nhiên, tôi nghĩ các hồng-y
chỉ đơn-giản tự hỏi ai là người thích-hợp nhất, chứ không xét tới mầu da
hay nguồn-gốc.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Có thể xẩy ra
trường-hợp này không : Vì đường-lối suy-tư của Giáo-hội đã thay-đổi, nên
một số tín-điều và ngay cả các bí-tích cũng sẽ lấy lại hình-thức cũ,
hoặc biến-đổi hay được cải-tổ? </span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Những gì đã thực-sự trở
thành nội-dung đức tin, tức “tín-điều”, không thể sau đó lại trở thành
sai. Cũng như trong lãnh-lực khoa-học, cái gì đã chứng-minh là đúng, sẽ
có giá-trị mãi, nhưng có thể được đặt vào khung-cảnh khác và có vẻ mang
một ý-nghĩa khác. Ở đây cũng hệt như thế. Cái đúng, sẽ đúng mãi, nhưng
có thể được lồng vào viễn-cảnh khác làm nó hiện ra dưới ánh sáng khác.
Chắc-chắn các bí-tích sẽ tồn-tại ; con số 7 bí-tích phù-hợp với những
chặng đường của đời người; nhưng trong những thời-đại khác nhau người ta
sống bí-tích cách khác nhau. Trước đây 100 năm tín-hữu, kể cả những
người sùng đạo, chỉ xưng tội và rước lễ khoảng ba hay bốn lần mỗi năm.
Ngày nay rước lễ hằng ngày là chuyện bình-thường. Bí-tích hòa-giải đã
trải qua nhiều thay-đổi trong lịch-sử. Thần-học bí-tích của công-đồng
Trentô (1545-1563) cũng như giáo-lí về ân-sủng (tranh-chấp biện-bạch với
phía cải-cách!) đã không trở nên sai-lầm và sẽ không trở nên sai-lầm,
nhưng nó sẽ tiếp-tục phát-triển. Xét như thế, ta thấy suốt trong dòng
lịch-sử cái bền-bỉ và cái linh-động có thể tương-hợp.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Vào đầu thiên niên-kỷ
thứ ba nhen-nhúm một quan-niệm mới về tôn-giáo. Trong đó pha-trộn
nội-dung và hình-thức của những nền văn hóa lớn, những yếu tố từ Phật
giáo, thuyết vô thần, tục thờ-cúng của các sắc dân sống theo
thiên-nhiên. Giáo-hội có thể trở nên phong-phú hơn nhờ những trào-lưu
của thế-giới hiện-đại hay nhờ những tôn-giáo khác không?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Cuộc đối-thoại liên tôn
đang diễn-tiến. Tôi tin mỗi chúng ta đây đều xác-tín rằng cũng có những
điều chúng ta có thể học được, thí-dụ từ thần-bí Á châu, rằng những
truyền-thống thần-bí lớn mở ra những khả-năng gặp-gỡ còn rõ hơn như ta
thấy trong thần-học khẳng-định (positive Theologie). Xét như thế, di-sản
thần-bí của bậc thầy Eckhart<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5146#ftn2"><span style="color: black">[2]</span></a>,
của toàn-thể tư-tưởng thần-bí phái nữ thời Trung-cổ, nhất là ở
Tây-ban-nha, có chỗ đứng quan-trọng trong cuộc đối-thoại liên tôn ngày
nay. Quan-trọng ở chỗ, một đàng nó giúp ta nhìn ra tầm-quan-trọng của
những yếu-tố chung trong thần-học thần-bí (thần-học phủ-định), mặc dầu
không thể và không nên bỏ qua nét dị-biệt giữa thần-bí Phật giáo và
thần-bí Ki-tô giáo. Nó còn quan-trọng ở chỗ ngày nay, từ nội-dung của
huyền-thoại và của triết-lí tôn-giáo Á châu, người ta thấy những yếu-tố
hoàn-toàn mới có thể tuôn vào tư-tưởng thần-học – mặc dầu cố-gắng
sử-dụng những yếu-tố đó tới nay chưa đạt thành-quả mĩ-mãn. Dù vậy chúng
mở cho ta những khả-năng đem lại những cơ-may mới cho sự suy-tư thần-học
và cho cách-thức sống đạo.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Trong khoảng ngót 1500
năm chúng ta đã có một môi-trường ki-tô giáo để lưu-truyền đức tin và
giáo-dục ki-tô giáo. Ngày nay một môi-trường như thế đã vắng bóng nơi
học-đường, truyền-thông và những cơ-sở xã-hội. Những giá-trị của
Giáo-hội và các quan-điểm của xã hội xem ra ngày càng xa-lià nhau. Như
vậy làm sao có thể thực-hiện được những dự-án về cuộc sống và về ơn
cứu-độ của Giáo-hội trong tương-lai?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ông nói rất phải, cần có
môi-trường ki-tô giáo để thực-hiện những việc này. Theo thiển ý,
ki-tô-hữu không bao giờ đứng một mình riêng-rẽ; là ki-tô-hữu nghĩa là
đồng-hành với kẻ khác. Cả một tu-sĩ ẩn-tu cũng thuộc về một cộng-đoàn và
được cộng-đoàn nâng-đỡ. Bởi thế ưu-tư của Giáo-hội là phải làm sao tạo
cho được những cộng-đoàn này. Văn-hóa của xã-hội Âu Mỹ không cống-hiến
loại cộng-đoàn này nữa. Điểm này đưa ta trở lại câu hỏi ông nêu trước
đây, là Giáo-hội sẽ phải sống ra sao trong một thế-giới càng ngày càng
mất đi tính-chất ki-tô giáo. Trong hoàn-cảnh này, Giáo-hội phải
thiết-lập những cộng-đoàn một cách khác; các cộng-đoàn phải tìm cách
nâng-đỡ nhau và sống đức tin vững-mạnh hơn.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ngày nay không thể chỉ dựa
vào môi-trường xã-hội, vì như thế chưa đủ; một bầu-khí ki-tô giáo bao
trùm cả xã-hội không còn nữa. Vì vậy ki-tô-hữu phải thực-sự nâng-đỡ
nhau. Lúc này đây đã có những hình-thức khác, đã có những “phong-trào”
đủ loại ra đời tạo nên những cộng-đoàn mới. Cần đổi mới việc đào sâu
giáo-lí và đức tin để có thể thực-hành và học-hỏi đạo Chúa dễ-dàng hơn.
Liên-kết với các dòng tu cũng là một cách để cảm-nghiệm Ki-tô giáo. Nói
cách khác, khi xã-hội nói chung không còn cống-hiến môi-trường ki-tô
giáo nữa – trong bốn hay năm thế-kỷ đầu xã-hội cũng đã không cống-hiến
cho ta môi-trường này -, thì chính Giáo-hội phải thành-lập những nhóm
hạt-nhân nhỏ, để bảo-vệ, nâng-đỡ nhau, cùng đi với nhau, nghĩa là
cảm-nghiệm và thực-hành được bầu khí đại gia-đình Giáo-hội trong những
nhóm nhỏ.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Mô-hình Giáo-hội
đại-chúng sẽ không thể tiếp-tục có được nữa trên một phần lớn Âu châu.
Như vậy mô-hình thay-thế nó sẽ mang hình-dạng cụ-thể ra sao? Những
cộng-đồng năng-động này sẽ được tổ-chức như thế nào?<b> </b>Có thể là
những ki-bút Kitô giáo trên lãnh thổ Đức không? </span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tại sao không? Rồi ta sẽ
thấy. Tôi nghĩ, ngay bây giờ mà phác-họa một mô-hình sẵn cho Giáo-hội
ngày mai, một Giáo-hội ngày càng thu hẹp lại cho thiểu-số, là một việc
không đúng, thậm chí tự-cao. Nhưng tôi nghĩ, nhiều người sẽ ít nhiều tìm
nương-tựa nơi Giáo-hội đó; có thể nói họ sống từ bên ngoài và một cách
nào đó cả từ nội tâm với Giáo-hội. Nhưng dù thay-đổi cách nào đi nữa,
tôi tin chắc giáo-xứ sẽ tồn-tại như là hạt-nhân chủ-yếu của đời sống
cộng-đoàn. Nhưng khó có thể duy-trì toàn-bộ hệ-thống giáo-xứ hiện-tại,
mà một phần tương-đối mới thành hình. Người ta sẽ phải học cách đến với
nhau để bổ-túc cho nhau. Bên cạnh giáo-xứ sẽ có những nhóm nhỏ liên-kết
với nhau, qua đặc-sủng, qua nhân-cách vị sáng-lập, qua con đường
tâm-linh đặc-biệt, như trong lịch-sử vẫn thường xẩy ra. Giữa giáo-xứ và
“phong-trào” cần có sự trao-đổi tích-cực hơn: Phong-trào cần giáo-xứ để
tránh trở thành giáo-phái, giáo-xứ cần “các phong-trào” để không hóa ra
xơ-cứng. Hiện nay đã có những hình-thức tu-trì mới ngay giữa trần-thế.
Ai để ý, có thể thấy nhiều hình-thức sống đạo của Giáo-hội ngày mai đã
xuất-hiện giữa chúng ta rồi.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<b><span style="font-size: 12.0pt; color: black">“Sạch, sạch, sạch”
–Cuộc Cách-Mạng Tâm-Linh</span></b></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Giáo-hội hôm nay
quan-liêu, sợ-sệt và tính-toán kiểu loài người. Giáo-hội có cần
tăng-cường suy-tư trực-giác để chống lại việc quá đề-cao lí-trí không?
Có cần đề-cao chiêm-niệm và quay về lại với các giá-trị tâm-linh đã bỏ
quên quá lâu? Hồng-y Veuillot, cựu giám-mục giáo-phận Paris có lần
phát-biểu: “Tất-cả phải tinh-tuyền, sạch, sạch, sạch. Cái ta cần là một
cuộc cách-mạng tâm-linh thực-sự”. Phải chăng Giáo-hội chỉ có thể còn có
những lớp người nối-tiếp, nếu Giáo-hội thực-sự tinh-tuyền, trinh-trong?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Câu hỏi của ông một cách
nào đó đã là câu trả lời rồi. Tôi vẫn thường nói chúng ta quá quan-liêu.
Bởi thế cần có cách làm việc đơn-giản hơn. Không phải mọi chuyện đểu
phải qua các ủy-ban, đôi khi cũng nên có những tiếp-xúc cá-nhân. Không
thể giải-quyết mọi chuyện cách thuần-lí. Mặc dầu Ki-tô giáo cho rằng
mình hành-xử hợp lí và kêu-gọi sử-dụng lí-trí, nhưng còn nhiều cách
nhận-diện thực-tại khác nữa. Chúng ta vừa nói chuyện về đối-thoại liên
tôn và khoa thần-bí. Đây là cách tập-trung suy-tư và lắng-đọng tâm-hồn
đặc-biệt cần-thiết trong một thế-giới sôi-động. Karl Rahner có câu nổi
tiếng: “Kitô-hữu ngày mai hoặc sẽ là một nhà thần-bí hoặc sẽ không phải
là nhà thần-bí”. Tôi không đòi-hỏi chuyện cao-xa như thế, vì con người
luôn vẫn là người. Chúng ta vẫn luôn yếu-đuối, nên không phải tất-cả
chúng ta sẽ trở thành những nhà thần-bí. Nhưng câu nói đó đúng ở chỗ là
Ki-tô giáo sẽ bị chết ngạt, nếu chúng ta không biết lắng-đọng tâm-hồn để
cho đức tin đi vào chiều sâu cuộc sống của mỗi chúng ta, nâng-đỡ và
soi-sáng ta. Chỉ biết hành-động và giải-quyết thuần-lí không thôi chưa
đủ. Điều rất hệ-trọng là tìm lại cái đơn-thuần, tìm về nội-tâm và về
những cách nhận-biết thực-tại vượt ra bên ngoài và bên trên lí-trí.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Hồi-tưởng tâm-linh phải
chăng cũng có nghĩa là<b> </b>tìm lại đức tin đơn-sơ phù-hợp với những
yếu-tố nền-tảng của Ki-tô giáo?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Đôi khi vấn-đề này có vẻ
cầu-kì khiến người ta tưởng chỉ lớp người uyên-bác mới nắm vững. Khoa
chú-giải Kinh thánh cống-hiến cho ta nhiều chi-tiết hữu ích, nhưng cũng
gây ấn-tượng Kinh thánh quá cầu-kì khiến người bình-dân không hiểu nổi.
Ta phải biết Kinh thánh được viết cho mỗi người, là quà tặng đặc-biệt
cho những người đơn-sơ. Về điểm này tôi công-nhận một phong-trào
phát-sinh từ lòng thần-học giải-phóng có lí khi họ nói tới <i>
interpretacion popular (cách diễn-giải bình-dân). </i>Theo họ<i> </i>
người bình-dân là sở-hữu chủ của Kinh thánh và chính họ mới là người cắt
nghĩa Kinh-thánh. Điều này đúng ở điểm chủ-yếu, vì Kinh thánh được ban
cho những người đơn-sơ. Họ chẳng cần quan-tâm đến những chi-tiết
khúc-mắc, họ hiểu Kinh thánh muốn nói gì. Nhưng thần-học với những
kiến-thức sâu-rộng sẽ không trở nên thừa-thãi; không những thế, nó còn
rất cần-thiết trong việc đối-thoại văn-hoá thế-giới. Tuy nhiên thần-học
không được phép làm mờ khía-cạnh hết sức đơn-giản của đức tin, một đức
tin đặt ta trước mặt một Thiên-chúa, đấng đã giáng trần làm người nên ở
gần bên tôi.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ngài có thể nghĩ rằng
sau những mất-mát về lượng, nhiều tín-hữu bỏ cuộc, cắt đứt mọi liên-hệ
tinh-thần với Ki-tô giáo, rồi ra một phẩm-chất mới của Ki-tô giáo sẽ có
thể bảo-tồn và tinh-đọng được đức tin không? Hồng-y Lustiger nói, văn
hóa đương-thời không khai-tử tôn-giáo, có dấu-hiệu khai-tử tôn-giáo,
trong đó có Ki-tô giáo. Trái lại nó đưa ra đề-án và dự-thảo cho phép
linh-cảm những khởi đầu. Ngài nói : “Nhân loại chỉ sống, nếu họ muốn;
ngày nay họ đang đứng trước toà chung-thẩm từng phút từng giây». Ngày
nay con người có thể tự-do mặc sức phá-huỷ nguồn sống trên trái đất.
Cũng thế, họ được tự-do trở thành ki-tô-hữu, chứ không bị ép-buộc như
xưa. Hồng-y Lustiger diễn-giải, giờ mới là lúc con người đứng trước
“những khởi đầu của thời-đại ki-tô giáo”. Ngài có thể chia-sẻ quan-điểm
này không?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi không dám nói chúng ta
đang đứng trước những khởi đầu của thời-đại ki-tô giáo. Bởi thời-đại
ki-tô giáo thực ra là gì? Điều tôi thực-sự có thể chia-sẻ là Ki-tô giáo
luôn có cơ may làm cuộc khởi đầu mới. Tôi đã từng viết, Ki-tô giáo luôn
vừa là một hạt cải vừa là một cây lớn, vừa là thứ sáu tuần thánh vừa là
chủ nhật phục-sinh. Thứ sáu tuần thánh chưa bao giờ chấm dứt hẳn, nó vẫn
còn đó và Giáo-hội chưa bao giờ là một cây đã phát-triển hết cỡ, nếu vậy
nó sẽ có lúc khô-héo và lụi-tàn, trái lại Giáo-hội luôn trong tình-trạng
hạt cải. Trong ý-nghĩa này tôi đồng ý với Hồng-y là chúng ta lại đang
đứng trước một khởi đầu mới và có quyền nuôi hi-vọng. Tin vào Chúa một
cách hoàn-toàn tự-do và tin như bằng-chứng chống lại thế-giới đã
cạn-kiệt sinh-lực, là một nghĩa-vụ mang lại những hi-vọng và những
khả-năng mới cho cuộc sống ki-tô giáo. Chính thời-đại Ki-tô giáo sa-sút
về lượng có thể đem lại cho ta sinh-lực mới để ta sống Ki-tô giáo ý-thức
hơn. Hiểu như vậy, có thể nói quả thực ta đang đứng trước một kiểu
thời-đại ki-tô giáo mới. Ở đây tôi không dám tiên-tri chuyện đó tới sớm
hay muộn. Tôi chỉ muốn nhấn mạnh là trong Ki-tô giáo luôn có cuộc khởi
đầu mới. Những khởi đầu như thế đã có hôm nay và sau này vẫn có như vậy.
Nó sẽ đem lại những hình-thức sống đạo mới và đầy sinh-lực.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Cách đây nhiều năm ngài
từng bày-tỏ hi-vọng, có gì như là “giờ phút cuả Thánh-linh trong
Giáo-hội» đang nhen-nhúm. Ngài nói, có những nhóm người trẻ thoải-mái
dấn-thân hoàn-toàn cho niềm tin Giáo hội, cho một “công giáo tính
trọn-vẹn không chia-cắt”. Ta có cần những ki-tô-hữu mới, can-trường và
hãnh-diện hơn không? Có lần ngài đòi-hỏi, Giáo-hội ngày nay không cần
những nhà cải-cách, nhưng cần những thánh-nhân mới, biết tựa vào chính
sức mạnh tiềm-ẩn của đức tin mà tái khám-phá kho-tàng đức tin và tính
bất khả nhượng của nó.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Trước hết hãy bàn tới từ
“nhà cải-cách / thánh-nhân”: Mỗi thánh-nhân là một nhà cải-cách, nghĩa
là người đó làm cho Giáo-hội sinh-động và thanh-tẩy Giáo-hội. Tuy nhiên
người ta thường hiểu nhà cải-cách là người thực-hiện những biện-pháp có
tính-cách cơ-cấu tổ-chức và hành-động trong phạm-vi này. Nếu hiểu như
thế, thì không khẩn-thiết cần họ lúc này. Cái ta thực-sự cần là những
người được Ki-tô giáo “hút hồn”; họ sống Ki-tô giáo như nguồn hạnh-phúc
và hi-vọng, qua đó họ trở thành ngọn lửa tình yêu và ta gọi họ là
thánh-nhân.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Những nhà cải-cách đúng
nghĩa của Giáo-hội luôn là những vị thánh; nhờ họ mà Giáo-hội có được bộ
mặt đơn-sơ hơn và con đường dẫn tới đức tin dễ đi hơn. Một Biển-đức vào
cuối thời thượng-cổ đã tạo ra một lối sống đạo trải dài suốt thời
di-dân. Một Phan-sinh và Đa-minh đã dấy lên một phong-trào đại-chúng trở
về với tinh-thần khó-nghèo, đơn-sơ và niềm vui của Tin mừng hoàn-toàn
mới giữa một Giáo-hội phong-kiến và xơ-cứng. Hay ta trở về thế-kỷ 16.
Công-đồng Trentô rất quan-trọng, nhưng cuộc canh-tân giáo-hội Công giáo
cuả công-đồng chỉ thực-hiện được nhờ những vị thánh như Tê-rê-xa ở
Avila, Gio-an Thánh-giá, Y-nhã ở Loyola, Ca-rô-lô Bô-rô-mê-ô và nhiều vị
khác, những người thấm-nhuần đức tin và sống nó một cách đặc-thù, tạo
nên những lối sống đạo giúp thực-hiện những cải-cách cần-thiết làm
Giáo-hội phục-hồi. Vì thế tôi không tin ngày nay công-cuộc cải-cách
giáo-hội nhất-thiết sẽ đạt được qua các nghị-hội và công-đồng, mặc dầu
những thứ này cũng nên và cần có, nhưng sẽ đến từ những con người có sức
thuyết-phục mà ta gọi là thánh-nhân.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<b><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Giáo-Hội Cống Hiến
Những Cơ May Mới cho Thế Giới</span></b></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Trong tông-thư về ngàn
năm thứ ba đang đến, Giáo-chủ nhấn mạnh: “Giáo-hội… như một cây cao vươn
cành lá che-chở toàn-thể nhân-loại”. Điểm tôi cho là quan-trọng trong
suy-tư này là: Trước tình-trạng thiếu-hụt trầm-trọng về nhận-thức và
khả-năng quyết-định của thời-đại hôm nay, ta cần có những cố-vấn đáng
tin. Đó là những nhân-vật hoặc hay hơn nữa là những định-chế như
thẩm-cấp cao hơn -, không bị lay-chuyển trong thời-buổi nhiễu-nhương.
Thứ xã-hội mở ta muốn duy-trì đang càng ngày càng đòi-hỏi ta quá nhiều
chuyện. Nó bỏ mặc ta giữa muôn vàn cơ-hội, buộc ta phải có quyết-định;
nó xô ta vào giữa những thứ tự-do thường là vô ích và có hại mà ta không
làm chủ được nữa. Để bảo-tồn những cơ-may của xã-hội mở và đồng thời
giúp ta tránh rơi vào những hệ-thống độc-tài, có lẽ phải tăng-cường
bảo-vệ nền dân-chủ bằng những hệ-thống kín, nghĩa là bằng những mô-hình
có thể tồn-tại và có khả-năng phán-đoán không tùy-thuộc dư-luận
nhất-thời hay lựa-chọn tình-cờ.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ông nêu lên vấn-nạn:
Giáo-hội có thế đứng nào trong thể-chế xã-hội tự-do, có giá-trị gì, đứng
đâu và làm được gì cho xã-hội. Tôi tin rằng ông đã nói lên điều rất
hệ-trọng. Giáo-hội không phải là một tổ-chức giữa các tổ-chức, một
quốc-gia giữa các quốc-gia, phải được thành-lập như một quốc-gia theo
cùng loại qui-luật dân-chủ. Giáo-hội không phải thế, nhưng có thể nói là
một sức mạnh tinh-thần. Giáo-hội có hình-thái xã-hội và tổ-chức của nó,
nhưng nó chủ-yếu là một nguồn lực tinh-thần cung-cấp cái mà quốc-gia
không thể tự có được. Böckenförde có câu nói thời-danh đã thành
châm-ngôn: Xã-hội dân-chủ sống bằng những sức mạnh nó không tự sản-xuất
được<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5146#ftn3"><span style="color: black">[3]</span></a>.
Đây là điểm mà ông đã gợi ra khi đề-cập tới những hệ-thống nâng-đỡ.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Theo tôi đó cũng là một
dẫn-nhập quan-trọng vào câu hỏi về dân-chủ trong Giáo-hội mà giờ đây
chúng ta không muốn đi sâu vào nữa. Nếu cho rằng Giáo-hội phải hoạ lại
mô-hình tổ-chức và điều-hành của một quốc-gia, thì không nhận ra
bản-chất của Giáo-hội. Bởi ta biết rằng chính nền dân-chủ có thể nói là
một thứ thử-nghiệm táo-bạo, rằng sự quyết-định theo nguyên-tắc đa-số chỉ
có thể giải-quyết đúng một số vấn-đề cuả con người. Nó trở thành phi-lí,
khi nó được dùng để giải-đáp những câu hỏi đâu là chân, đâu là thiện; nó
cũng trở thành phi-lí, nếu vì nó mà những nhóm thiểu số có thể rất lớn
cũng vẫn luôn phải nhượng-bộ và như thế tạo nên một loại độc-tài của phe
đa-số. Bởi thế chính dân-chủ tìm-kiếm những thực-tại bổ-sung cho nó, đem
lại ý-nghĩa cho cơ-cấu của nó và đến lượt những thực-tại này cũng lại
phải được tổ-chức sao cho phù-hợp với nhiệm-vụ riêng-biệt của chúng.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Do đó điều rất hệ-trọng
cho Giáo-hội là không được tự coi mình trước hết như một cơ-quan tự
điều-hành, cung-cấp một số dịch-vụ nhất-định, nhưng phải biết mình sống
bằng một cái không do chính mình tạo nên, sống trung-thành và năng-động
với cái đó, nhờ vậy cống-hiến cho toàn-thể nhân loại cái nó không thể tự
tạo nên được. Giáo-hội không thể ra lệnh cho thế-giới, nhưng có thể
cung-cấp những giải-đáp cho thế-giới, khi nó bị mất hướng. Hình-ảnh muối
cho đời, ánh sáng thế-gian từ Thánh-kinh ám-chỉ vai-trò đại-diện của
Giáo-hội. Ý-tưởng muối cho đời nói lên không phải cả thế-gian là muối.
Giáo-hội, với tư-cách là Giáo-hội, đóng vai đại-diện cho toàn-thể, đi
vào lòng toàn-thể nhưng không đơn-thuần rập khuôn một cái gì khác, kể cả
không là một quốc-gia. Giáo-hội luôn phải ý-thức về những điểm này.
Giáo-hội phải ý-thức sứ-mệnh đặc-biệt của mình là phải thoát ra ngoài
tính-chất đặc-thù của trần-thế để đi vào ánh sáng Thiên Chúa và giữ cho
lối thoát này thông-thoáng, rộng mở, để khí mát tuôn vào thế-gian.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Là sức mạnh có khả-năng
kết-hợp và đem lại ý nghĩa cho cuộc sống, Giáo-hội có nên tăng-cường
tiếng nói chống lại quyền-lực, chống lại độc-tài thời-thượng và chống
lại cả hệ-thống tư-bản với những quá-lạm độc-hại đã từ lâu không thể
lường được không? Cũng thế, Giáo-hội có cần nỗ-lực đi tiên-phong trong
việc bảo-vệ công-trình tạo-dựng vũ-trụ không? Đây có thể là sự hướng-dẫn
của một định-chế<b> </b>giầu truyền-thống và khôn-ngoan, một định-chế có
Chúa đứng trên hướng-dẫn.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ở đây ta trở lại câu hỏi:
Giáo-hội phải làm gì để vừa cởi-mở đón nhận cái mới vừa để khỏi bị
xơ-cứng như trong dĩ-vãng? Giáo-hội phải đồng-hành với thế-giới tân-thời
tới mức nào, đâu là điểm Giáo-hội cần tỏ ra can-trường – gọi là đối-lập
ngôn-sứ hoặc những kiểu nói tương-tự? Từ đó nảy sinh câu hỏi thứ hai:
Giáo-hội là ai hay là gì? Dĩ-nhiên tất-cả những ai có tiếng nói nhân
danh Giáo-hội, tức là giáo-quyền ở mọi cấp, đều phải có can-đảm
phản-kháng.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Nhưng lúc này không nên bỏ
qua câu nói “Chúng tôi là Giáo-hội” trong ý-nghĩa đích-thực của nó.
Không phải chỉ những ai có chức-vụ, chỉ giáo-quyền mới là Giáo-hội. Câu
nói trên chỉ hữu-hiệu, đáng tin cho thế-giới và trở thành câu nói đưa
đến hành-động, khi nó không chỉ là lời giảng suông, không chỉ xuất-hiện
trong những văn-kiện của Rôma hay trong thư mục-vụ, nhưng khi lời nói
của người giảng dạy là tiếng nói chung của Giáo-hội sống-động. Vì thế
những lời này không nên chỉ do lệnh từ trên ban xuống, nhưng ki-tô-hữu
phải cùng nhau học biết chính họ là lực-lượng phản-kháng trong nhiều
trường-hợp. Theo tôi đó là điểm rất quan-trọng.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Giáo-quyền chỉ có thể nói
ra cách đáng tin và hữu-hiệu những gì đang hiện có và sống-động trong
toàn-thể Giáo-hội. Dĩ-nhiên ngược lại cũng đúng: Những cộng-đoàn
sống-động của Giáo-hội luôn cần sự nâng-đỡ để căn-tính của họ thêm
vững-chắc và nhờ đó họ nhận được khích-lệ sống đời tín-hữu. Khi ta nói :
“Giáo-hội phải là lực phản-kháng” thì nên hiểu đó chính là cam-kết chung
của toàn-thể tín-hữu, chứ không chỉ của giáo-quyền, và như đã nói, cũng
phải biết phân-biệt vàng thau – không phải hễ tân-thời là xấu hay hễ
tân-thời là tốt. Tôi nghĩ đây cũng là một đức-tính rất quan-trọng, thiếu
nó Giáo-hội không thể giảng-dậy và phục-vụ đúng.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi muốn trở lại đề-tài
hệ-thống kinh-tế hiện nay của tây phương chúng ta. Ngài có tin rằng,
hệ-thống chỉ đề cao kinh-tế thị-trường này có thể sống với tình-trạng
hiện-thời qua mười năm nữa không?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Vốn hiểu-biết của tôi về
tình-hình kinh-tế thế-giới quả rất hạn-hẹp. Tuy nhiên tình-trạng kinh-tế
hiện nay không thể kéo dài là điều hiển-nhiên. Thứ nhất nợ nhà-nước là
một mâu-thuẫn nội-tại, vì nhà-nước sống trong tình-trạng nghịch lí, một
đàng chi tiền và bảo-đảm cho giá-trị tiền-tệ, đàng khác lại hoàn-toàn
phá-sản, vì nợ-nần chồng-chất. Dĩ nhiên còn có mức chênh-lệch nợ-nần Bắc
Nam. Những điều đó cho thấy ta đang sống trong ảo-tưởng, mâu thuẫn và
tiến-trình này không thể tiếp-diễn mãi trong tương-lai vô-định.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Hiện tại (mùa xuân 1996)
chúng ta đang chứng-kiến tình-trạng lạ-lùng ở Mỹ: nhà-nước đột-ngột cháy
túi và hết khả-năng trả lương đành phải cho nhân-viên nghỉ việc. Quả là
một mâu-thuẫn ghê-gớm,<b> </b>vì nhà-nước có trách-nhiệm bảo-đảm sự
vận-hành liên-đới cho toàn guồng máy quốc-gia. Biến-cố này cũng cho thấy
hệ-thống nhà-nước của ta có những khuyết-điểm quá lớn và cần nhiều
nỗ-lực để tìm ra thuốc chữa. Nhưng tôi muốn nói thêm là người ta sẽ
không tìm ra thuốc chữa, nếu dân-chúng không có khả-năng chấp-nhận
hi-sinh. Bởi vì không phải chỉ cần có những chỉ-thị của chính-phủ là có
thể thực-hiện được những cải-tổ. Đây là thách-đố lớn của các xã-hội. Ta
phải biết rằng, ta không thể có tất-cả những gì ta muốn, rằng ta không
thể giữ mãi được mức-độ đã đạt được. Phải tìm ra cách tránh bị lệ-thuộc
của-cải, chỉ biết khư-khư lo bảo-vệ quyền-lợi và những đòi-hỏi riêng-tư.
Tôi nghĩ, cuộc biến-đổi con tim này cần-thiết để có thể hi-sinh cho
tương-lai và tha-nhân; đây chính là thách-đố quyết-định vận-mệnh của
hệ-thống chúng ta.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Thưa hồng-y, lúc này
người ta có thể đánh-giá lịch-sử triều-đại giáo-chủ đương thời được
chưa? Sự kết-thúc của triều-đại Gio-an Phao-lô II có ý-nghĩa gì cho
Giáo-hội và thế-giới? Giáo-chủ qua đi chỉ là chấm-dứt một thời-đại hay
còn tiềm-ẩn ý-nghĩa nào khác? Gio-an Phao-lô II, hiện-thân của thế-giới
tây phương, qua đi có nghĩa là thế-giới cũ cũng chấm-dứt?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi rất dè-dặt thảo-luận
về những viễn-ảnh tương-lai. Chính sự-kiện Giáo-chủ đến từ Ba-lan đã làm
xê-dịch viễn-ảnh rất nhiều rồi.<b> </b>Với Ba-lan, biên-giới Tây Âu lùi
xa sang Đông Âu. Chân trời tây phương mở ra với những chiều-kích đông
phương. Chính qua những chuyến thăm-viếng mục-vụ, giáo-chủ Gio-an
Phao-lô II đã nhấn mạnh nhu-cầu Giáo-hội phải vượt ra ngoài địa-bàn Tây
Âu. Tuy nhiên tôi nghĩ di-sản Tây Âu, nếu muốn dùng kiểu nói này, vẫn có
chỗ đứng quan-trọng trong lịch-sử. Bởi vì Giáo-hội xưa không phải chỉ
cống-hiến cho nhân loại những kho-tàng trường-tồn của nghệ-thuật
rô-man-ních, gô-tích, phục-hưng, ba-rốc, v. v., nhưng Giáo-hội này cũng
đã cống-hiến bao khuôn mặt thánh-nhân vĩ-đại, những người đã mở ra những
lối sống và suy-tư nhằm trình-bầy một Ki-tô giáo cao-cả và chân-thực,
nhờ đó con người trở thành người hơn. Nhân loại sẽ không thể dứt-bỏ
những yếu-tố nền-tảng này, nhưng có thể và được phép hội-nhập chúng vào
những chân trời mới, bao-la hơn.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt">_____________________</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5146#ftn1-ref">
<span style="color: black"><br>
[1]</span></a> Vir probatus: người đã lập gia-đình, có nghề, có tư-cách
và cuộc sống xứng-đáng.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5146#ftn2-ref">
<span style="color: black"><br>
[2]</span></a> Eckhart (1260-1327) : Người Đức, tu-sĩ dòng Đa-minh, nổi
tiếng qua tư-tưởng thần-bí và phiếm-thần, bị giáo-quyền lên án, chết
trước khi bị ra pháp-đình tôn-giáo.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5146#ftn3-ref">
<span style="color: black"><br>
[3]</span></a> Nguyên văn câu của thẩm-phán Börkenförde: “Der
freiheitliche, säkularisierte Staat lebt von Voraussetzung, die er
selbst nicht garantieren kann” : Nhà-nước tự-do và tục-hoá sống bằng
điều-kiện mà nó không thể tự bảo-đảm được.</span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0" align="center">
<span style="font-size: 12.0pt">*******</span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0" align="center">
<b><span style="font-size: 12.0pt; color: #993300">
<a name="3.6_Lịch_sử_thật_của_thế_giới">3.6 Lịch sử thật của thế giới</a></span></b></p>
<p class="MsoNormal" style="text-align: justify; margin-top: 12px; margin-bottom: 0" align="center">
<b>Về sự viên mãn của thời gian</b></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Trong thông-thư “Ngàn
năm thứ ba đang tới” gửi các giám-mục, linh-mục và tín-hữu về đề-tài
chuẩn-bị năm 2000, Giáo-chủ nói đến “sự viên-mãn của thời-gian”. Ngài
giải-thích, ý-niệm thời-gian trong Ki-tô giáo mang “ý-nghĩa nền-tảng”.
Nghĩa là “thời cuối cùng», giờ sau hết, đã bắt đầu với sự xuất-hiện của
đức Kitô. Đây là điểm khởi đầu “thời-gian của Giáo-hội, nó sẽ kéo dài
cho tới khi Người trở lại”. Hồng-y giải-thích điểm này như thế nào? Có
phải vở kịch đã được viết xong từ lâu, chúng ta đã đến ngày tàn?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Đó là một chương mang
ý-nghĩa Kinh thánh trong phần đầu của tông-thư. Ý-niệm “thời-gian
viên-mãn” lấy từ thánh Phaolô. Tư-tưởng cho rằng đây là “thời kết-thúc”,
màn kết của lịch-sử, được viết rõ trong Kinh-thánh. Tuy nhiên phúc-âm
Lu-ca, với tầm nhìn xa khác thường, nới rộng điểm kết-thúc qua câu:
“Giê-ru-sa-lem sẽ bị nhiều dân-tộc dày-xéo tới khi thời-gian của họ
viên-mãn” (Lc,24, 24).</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Các giáo-phụ khai-triển
ý-niệm này, so-sánh lịch-sử với đời người được chia thành sáu giai-đoạn.
Theo các ngài, lịch-sử nhân loại giờ đây đã bước vào giai-đoạn thứ sáu
và là giai-đoạn kết. Mãi tới Thời-mới ý thức này mới thay-đổi. Trong
thời Phục-hưng xuất-hiện ý-tưởng cho rằng lúc này đây mọi chuyện mới
thực-sự bắt đầu. Thời trước đó không phải thời-đại thứ sáu, nhưng là
thời Trung-cổ, lúc này ta mới lại tiến lên trong lịch-sử đích-thực và
lúc này mới lại là thời-điểm hướng lên phía trước. Tư-tưởng này sở-dĩ
nảy sinh, vì con người khám-phá ra rằng những thời-đại của thế-giới dài
rộng hơn nhiều và thế-giới cũng như lịch-sử nhân loại không chỉ kéo dài
sáu ngàn năm, nhưng trong thời-gian vô định. Như thế ý-niệm “thời cuối
cùng” dĩ-nhiên mất ý-nghĩa và thời-gian có thể nói được là kéo dài không
biết đến bao giờ.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Cái nhìn theo Kinh thánh
và quan-điểm của các giáo-phụ dựa trên lược-đồ sáu thời-đại rõ-ràng, với
mỗi thời dài khoảng 1000 năm, phải được xét lại trong bối-cảnh văn-hóa
mới. Kinh thánh nói, lịch-sử đi vào thời quyết-định và kết-thúc với sự
xuất-hiện của đức Kitô. Tư-tưởng chính-yếu này của Kinh thánh phải được
hiểu lại cách hoàn-toàn mới. Tôi muốn nói, sự phát-triển trong những
thập niên vừa qua, với lịch-sử thế-giới qua mau hơn và những đe-doạ mỗi
ngày thêm đè nặng trên nó, gợi lên ý-tưởng về thời-kì cuối rõ-ràng hơn.
Nhưng không phải chỉ có thế. Ta còn hiểu thêm rằng, quả thực một
thời-đại lịch-sử mới và cuối cùng đã khởi đầu với phong-trào Ki-tô giáo.
Bởi vì ngay từ bước đầu Ki-tô giáo đã nhắm đến hợp-nhất thế-giới,
phân-biệt đạo đời và đem lại phần nào sự tự-chủ qua việc xoá sạch
dấu-vết thần-linh của thế-giới. Thời-kì lịch-sử này gắn liền với ý-thức
cho rằng lịch-sử sắp chấm dứt, không theo cách tính bằng thiên niên-kỉ,
nhưng theo nghĩa lịch-sử đang trên đường và Đức Ki-tô là khởi đầu của
điểm kết-thúc, thế-giới xa-lìa Ngài, nhưng rồi lại hướng về Ngài.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Đó là những điểm Giáo-chủ
muốn đề-cập, ngài muốn nói, chính đức Ki-tô cắm mốc quyết-định vào
lịch-sử thế-giới và trên con đường bấp-bênh, ngày càng thêm bi-thảm hơn
của lịch-sử, Ngài không những là khởi điểm mà còn là đích điểm. Hướng về
Ngài ta đi tới điểm kết-thúc.<b> </b>Kết-thúc này không đơn-thuần là sự
huỷ-diệt, nhưng là sự hoàn-tất mĩ-mãn, đem lại nét toàn-vẹn nội-tại cho
lịch-sử.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Trong tông-thư đã dẫn
Giáo-chủ còn nhận-xét rằng theo niềm tin của Giáo-hội, năm 2000 không
giống bất cứ năm nào khác, nó không chỉ đáng để ý vì là thời-điểm sang
trang của một thế-kỷ hay một thiên niên-kỷ, nhưng là một năm rất
đặc-biệt, “năm hồng-ân Thiên Chúa”. Điều đó có ý-nghĩa gì? Sẽ có những
hiện-tượng đặc-biệt xẩy ra chăng? Ta sẽ lãnh-nhận những hồng-ân đặc-biệt
chăng? Năm toàn-xá phải được dùng để tái tạo công-bằng xã-hội, phải là
năm tha tội và hình phạt cho tất-cả những ai lỗi phạm, phải là năm
hòa-giải giữa các đối-thủ, năm của những cuộc trở lại dưới nhiều
hình-thức, năm của thống-hối trong và ngoài bí-tích. Hay Giáo-hội còn
muốn chuẩn-bị cho những gì khác nữa, vì tông-thư còn có một câu nhiều
nghĩa: Giáo-hội không thể “bước qua ngưỡng cửa của ngàn năm mới, mà
không kêu-gọi con-cái thanh-tẩy qua sám-hối lỗi lầm, bất trung,
mâu-thuẫn, trì-trệ”?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi nghĩ cần phải làm
sáng-tỏ niên-hiệu này có và không có ý-nghĩa gì. Trước hết phải gạt bỏ
mọi mong-chờ hão-huyền. Không có chuyện những biến-cố lớn trên bình-diện
vũ-trụ, văn-hoá hay tôn-giáo sẽ tự-nhiên xẩy ra. Cần tỉnh-táo nhận-định
rằng niên-hiệu thuần-tuý tự nó gói-ghém những tình-cờ. Dionysius Exiguus<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5147#ftn1"><span style="color: black">[1]</span></a>
đã tính sai mấy năm về ngày sinh của đức Kitô. Niên lịch của ta lại dựa
trên cách tính này; đúng ra đức Ki-tô sinh 7 năm trước công-nguyên. Vậy
lễ mừng năm 2000 lẽ ra cũng phải xích lên sớm hơn. Nói tóm lại, không
nên bận-tâm với những chuyện hão-huyền.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Nhưng lịch-sử công-nhận
sự-kiện này….</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Niên-lịch này đã phổ-biến
và ta đã quen với nó. Nhưng nó không được đặt ra do nhu-cầu siêu-hình,
chứ đừng nói đến do nhu-cầu thuần-tuý lịch-sử. Vậy, đây là điểm thứ
nhất: Cần vứt-bỏ những trông-chờ hão. Điểm thứ hai: Vậy nó là gì?
Giáo-chủ nói có lí, trước hết nó là một niên-hiệu tưởng-nhớ. Nó khêu-gợi
trí nhớ ta, là niên-hiệu tưởng-nhớ sinh nhật của đức Giê-su Kitô, một
biến-cố quan-trọng đến độ đã được dùng để tính thời-gian cho cả
nhân-loại, hay ít ra cho phần lớn nhân-loại. Trước hết nó là sự
tưởng-nhớ về những gì đã xẩy ra, không phải đơn-thuần hồi-tưởng lại cái
gì đã qua, nhưng là đi sâu vào thâm-tâm ta, tưởng-nhớ chính Ngài như
đấng luôn hiện-diện và có liên-hệ với ta. Chính vì là niên-hiệu
hồi-tưởng và là sự ghi nhớ hiện-tại và tương-lai, không phải chỉ ghi nhớ
dĩ-vãng, nên đó là một cơ-may cũng như là một thách-đố đòi ta sống xứng
với kỉ-niệm này và lấy nó làm mẫu-mực xét-đoán ta.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ở đây Giáo-chủ một đàng
giúp nhân-loại, ít ra là ki-tô-hữu, tự đổi mới bằng cách lặp lại sự
tưởng-nhớ này, cụ-thể qua chương-trình ba năm như đã nói. Chương-trình
này là một cố-gắng duy-nhất đi vào thẳm sâu ký-ức ta, đi vào những
hiểu-biết và chân-lí được giữ kín trong đó. Đó là điểm thứ nhất, có thể
nói Giáo-chủ chỉ ra con đường giúp ta thực-sự nhớ lại, và qua đó nối-kết
hiện-tại với tương-lai.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Điểm thứ hai: Ngài lấy lại
hình-ảnh năm kỉ-niệm của Cựu ước, theo đó cứ 49 năm, tức 7 lần 7 năm,
lịch-sử lại bắt đầu lại. Vào năm đó mọi người phải từ-bỏ hoàn-toàn
sở-hữu, làm lại từ đầu, như vậy có thể nói là cũng luôn-luôn gồm có
tha-thứ tất-cả, trở về nguồn. Giáo-chủ nói, nếu có một năm kỷ-niệm theo
nghĩa này, thì đối với ta đó phải là năm 2000, ta mừng năm này theo
cách-thức của ta bằng cách gắng trở về nguồn, tức là trở về với đức
Kitô. Những hình-ảnh Cựu-ước đó cũng đặt ra cho ta một thách-đố, đòi ta
thanh-toán sòng-phẳng nợ-nần, giải-thoát ta khỏi mọi gánh nặng của những
hệ-thống kinh-tế đông cứng hoặc những thứ tương-tự và cố-gắng làm cuộc
khởi đầu mới.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tất-cả những cái đó không
tự-nhiên từ trời rơi xuống, nhưng là một nghĩa-vụ và khả-năng của trí
nhớ mà có. Tôi muốn nói, ta phải tỉnh-táo với ý-tưởng nền-tảng :
tưởng-niệm / ghi nhớ. Nhưng tỉnh-táo không có nghĩa coi thường tất-cả,
nhưng là nhận ra đòi-hỏi của nó và cố-gắng tìm ra sức nâng-đỡ, để có thể
tận-dụng nỗ-lực ghi nhớ này một cách hữu-hiệu làm nên một cuộc khởi đầu
mới.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Nhưng Giáo-chủ còn đi
rất xa khi nói về thời-điểm bước vào ngàn năm mới. Ngài nói: Hãy
thanh-tẩy và thống-hối; và mới đây trong chuyến thăm mục-vụ nước Úc,
ngài nói, có lẽ phải vào tận sa-mạc để chờ Chúa trở lại.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi không biết đoạn văn
này, nhưng chắc-chắn ngài không muốn nói Chúa sẽ trở lại vào năm 2000.
Bởi như thế là mâu-thuẫn, vì ta không biết ngày giờ Chúa trở lại. Có thể
nói Chúa sẽ trở lại khi nào trí nhớ lại mở ra; trong ý nghĩa này, qua
suốt chiều dài lịch-sử, đã có nhiều lần đức Ki-tô trở lại, tái hiện-diện
trong lịch-sử. Như vậy ta nên hoàn-toàn để ngỏ câu hỏi, khi nào Ngài
vĩnh-viễn đi vào lịch-sử, khi nào Ngài vĩnh-viễn nắm lấy lịch-sử và lay
động nó; ta không nên chắp-nối thời-điểm này với bất cứ một tính-toán
thời-gian nào. Cái ta cầu xin, cái ta nên và muốn chuẩn-bị đón-nhận là
mong Ngài có thể lại tới trong thời-điểm này, qua tâm-hồn đã mở sẵn. Tôi
nghĩ ta nên hiểu lời Giáo-chủ cũng như câu “đi vào sa-mạc” theo ý-nghĩa
này. Có người hiểu những lời đó theo nghĩa đen. Nhưng xét tổng-quát,
ý-nghĩa của những lời này là, trong thời-gian này ta phải thực-sự gắng
thoát khỏi thế-giới cồng-kềnh đủ thứ đồ-đạc dư-thừa, để đi vào tự-do
nội-tâm, tỉnh-thức và thống-hối, thiếu chúng không thể có cuộc khởi đầu
mới.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Bao nhà xã-hội học,
tương-lai học và nhà bình-luận văn hóa háo-hức tìm lối giải-thích và
cách diễn-tả trừu-tượng cho thời-gian sắp tới. Ta đã có thời hiện-đại,
hậu hiện-đại và cả hậu hậu hiện-đại rồi. Nếu thêm một “hậu” nữa, xem ra
quá rắc-rối. Có lẽ nỗi khắc-khoải mong-chờ cái sẽ tới sẽ giải-quyết điểm
này và có lẽ nỗi khắc-khoải này cũng sẽ tìm ra thuật-ngữ mới cho
thời-gian. Ta nên cho nó danh xưng gì? Ngài có đề-nghị nào không?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi không có đề-nghị nào
về danh xưng. Tôi luôn phản-đối việc người ta nói tới sự kết-thúc thời
Hiện-đại, nói tới thời Hậu hiện-đại. Toàn là lối phân-chia quá vội-vàng.
Phải chờ một khoảng thời-gian nhất-định mới nhìn ra điểm thời-đại sang
trang. Hẳn thời Phục-hưng đã đẻ ra ý-niệm “Trung-cổ”, để nói lên rằng,
trước đó đã có chuyện gì xẩy ra, nhưng nay nó phải chấm-dứt. Với kiểu
phân-chia thời-đại như thế, thời Phục-hưng muốn trình-bầy chính mình như
một cái gì mới và điểm này xem ra có lí. Ngày nay ta cũng chứng-kiến một
biến-đổi lớn đang diễn ra giữa dòng lịch-sử trôi mau, làm thay-đổi bộ
mặt của Thời-mới với khoảng 400 tới 500 năm vừa qua. Nhưng có lẽ ta nên
xét lại toàn-bộ cách phân-chia thời-đại nặng tính tây phương này. Bởi
khó nhét vào đó lịch-sử Ấn-độ và Trung-hoa, dù có những điểm song-song.
Jaspers gợi lên cái gọi là Thời ngưỡng cửa, chạy xuyên-suốt mọi nền
văn-hóa. Dù sao tôi nghĩ, ngay bây giờ ta chưa nên nặn ra một danh xưng
cho cái ta chưa biết. Trái lại ta cần tỉnh-thức trước những đổi-thay và
gắng nắm sẵn những yếu-tố lèo-lái đúng-đắn – để một khi xuất-hiện
thời-đại mới hơn thay-thế cái thời trước kia là mới nhưng nay đã
già-cội, cái thời mới hơn này sẽ là thời của nhân loại và của Thiên
Chúa.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Thưa Hồng-y, đây là câu
hỏi chót: Lịch-sử đích-thực của thế-giới là gì? Ngoài ra, Chúa thực-sự
muốn gì ở ta? Có lần ngài viết: “Đặc-điểm của lịch-sử là sự giằng-co
giữa yêu và không có khả-năng yêu, tức là sự cằn-cỗi của tâm-hồn, nó xẩy
ra khi con người chỉ có thể chấp-nhận những giá-trị lượng-số mới là
giá-trị và thực-tại… Sự huỷ-diệt khả-năng yêu sinh ra nỗi chán-chường
chết người. Nó là sự đầu-độc con người. Nếu nó thắng thế, con người và
cả thế-giới sẽ bị huỷ-diệt”.</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ở đây tôi dựa vào An-tịnh;
còn ngài lại múc từ nguồn truyền-thống giáo-lí Ki-tô giáo, ở đó toàn-bộ
lịch-sử được trình-bầy như một cuộc tranh-chấp giữa hai quốc-gia, giữa
hai cộng-đồng công-dân. Goethe lấy lại ý-tưởng này và nói, lịch-sử nhìn
tổng-quát là một cuộc chiến giữa tin và không tin. An-tịnh có cái nhìn
hơi khác, ngài nói, lịch-sử là cuộc chiến giữa hai loại tình yêu, giữa
yêu Chúa đến hy-sinh chính mình và yêu mình đến chối-bỏ Chúa. Ngài
trình-bầy lịch-sử như bi-kịch về cuộc chiến giữa hai thứ yêu. Tôi tìm
cách làm sáng-tỏ thêm ý-tưởng này, khi cho rằng đối-lực của yêu không
phải là một loại tình yêu khác, nó không đáng gọi là tình yêu, nhưng là
sự chối-bỏ tình yêu. Đó là hiện-tượng ta cũng đang chứng-kiến ngày nay,
khi con người bị sự tự-chủ chi-phối đến nỗi nói rằng, tôi không muốn
yêu, vì nó làm tôi lệ-thuộc và như vậy nó phản lại tự-do của tôi.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Quả thực yêu có nghĩa là
lệ-thuộc vào cái tôi có thể mất đi và như thế đem lại nguy-cơ đau-khổ
cho đời tôi. Từ đó sinh ra sự khước-từ ẩn kín hoặc bộc-lộ: Tôi thà không
yêu, hơn là mãi-mãi lao vào nguy-cơ đau-khổ, bị giới-hạn khả-năng
tự-quyết, bị lệ-thuộc vào cái tôi không thể có và bổng-chốc rơi vào
hư-không. Trong khi đó quyết-tâm đến từ đức Ki-tô hoàn-toàn khác:
Sẵn-sàng yêu, vì chỉ có thứ tình yêu với nguy-cơ bị đau-khổ và mất-mát
mới đem con người về với chính mình và giúp nó thể hiện được bản-chất
của mình.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Tôi nghĩ, đây thực là
bi-kịch của lịch-sử: trong trận-tuyến kình chống nhau dưới nhiều
hình-thức, lịch-sử kết-cục được thu gọn trong công-thức: sẵn-sàng yêu
hay từ chối yêu<b>.</b></span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<i><span style="font-size: 12.0pt; color: black">Và Chúa thực-sự muốn gì
nơi ta?</span></i></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">Ngài muốn ta trở thành
những kẻ yêu-thương và như vậy trở nên giống Ngài. Bởi, như thánh Gio-an
nói với ta, Ngài là tình yêu, Ngài muốn có những thụ-tạo giống Ngài và
trở nên như Ngài trong tình yêu tự-do, gắn-bó với Ngài và như thế có thể
nói là toả ra ánh sáng của chính Ngài.</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt">_____________________</span></p>
<p class="MsoNormal" align="justify" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<span style="font-size: 12.0pt; color: black">
<a href="http://www.dunglac.org/index.php?m=module3&v=chapter&ib=434&ict=5147#ftn1-ref">
<span style="color: black"><br>
[1]</span></a> D. Exiguus: tu-sĩ và học-giả, người đầu tiên làm niên
lịch Ki-tô giáo dưới thời giáo-chủ Gio-an I (523-526)</span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-top: 12px; margin-bottom: 0" align="center">
<b><span style="font-size: 12.0pt">- HẾT -</span></b></td>
</tr>
<tr>
<td style="border-left-style: solid; border-left-width: 1px; border-right-style: solid; border-right-width: 1px; border-bottom-style: solid; border-bottom-width: 1px">
<p align="center">
<img border="0" src="../Suyniemmoingay/Nam2011/thanggieng/02.gif" align="right" width="200" height="200"></p>
<p align="center">
</p>
<p align="center">
<br>
</p> </td>
</tr>
</table>
</body>
</html>