File "11.htm"
Full path: E:/sites/Single15/tinmung2007/webroot/SUYNIEM_HANGTUAN2/2020/Mua-Thuong/CN VI TN A/11.htm
File size: 24.24 KiB (24823 bytes)
MIME-type:
Charset: utf-8
<html><head><meta http-equiv="Content-Language" content="en-us"><meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8"><title>
Chúa Nhật VI thường niên - Năm A</title><base target="main">
<meta name="keywords" content="Chúa Nhật VI thường niên - Năm A; Kiện-toàn-lề-luật; Thầy-nói-cho-anh-em-biết; Luật-mới-của-Chúa-Giêsu; Từ-lề-luật-tới-lương-tâm;"><style>
<!--
.CONTENTS{FONT-SIZE: 11pt;COLOR:Navy;}
span.MsoHyperlink
{color:blue;
text-decoration:underline;
text-underline:single;
text-decoration:none underline;
text-line-through:none;
vertical-align:baseline}
-->
</style>
<meta name="description" content="Chúa Nhật VI thường niên - Năm A">
<!--mstheme--><link rel="stylesheet" type="text/css" href="../../../../_themes/suyniem3/suyn1011-109.css"><meta name="Microsoft Theme" content="suyniem3 1011">
</head><body>
<table border="0" width="500" cellspacing="12" style="border-color: #FFFFFF; font-family:Times New Roman; font-size:14pt; text-decoration:none" bgcolor="#FFFFFF"><tr><td width="460">
<font size="2" color="#FF0000" face="Arial">Chúa Nhật VI thường niên - Năm A</font></td></tr><tr><td width="474" style="font-family: Arial; font-size: 12pt; text-decoration: none; font-weight: bold; text-align: center">
<b>KIỆN TOÀN LỀ LUẬT VÀ ĐỨC CÔNG CHÍNH MỚI</b></td></tr><tr><td width="474" style="font-family: Arial; font-size: 8pt; text-decoration: none; font-style:italic; text-align:right">
<a name="_Toc284836139">
<span style="font-size: 8pt; font-style: italic; font-weight: 400">Chú giải của Giáo Hoàng Học Viện Đà Lạt</span></a></td></tr><tr><td width="474" style="font-family: Times New Roman; font-size: 14pt; text-decoration: none; text-align:justify">
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<b>CÂU HỎI GỢI Ý</b></p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
1. “Làm trọn Lề luật" (5, 17) có nghĩa là gì? Phải hiểu thế nào các "tương
phản" (5, 21. 27. 31. 33. 38. 43) sau khi đọc đoạn khai triển về việc làm
trọn Lề luật (5, 17- 20)? Chúa Giêsu kiện toàn “điều đã được nói cho người
xư'a "ở điểm nào? Đâu là sự “dư dật" của đức công chính được đề ra (c. 20)?</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
2. Hãy nêu lên trong Tin Mừng những cử chỉ Chúa Giêsu tỏ cho thấy Người
không đến bãi bỏ Lề luật: ví dụ đối với Đền Thờ, việc nộp thuế, lễ Vượt Qua,
việc chúc lành các bữa ăn, kinh nguyện hằng ngày, chính quyền, việc hành
hương Giêrusalem v.v...</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
3. Theo nghĩa nào Chúa Giêsu đã giải phóng Lề luật khỏi các khoản thêm thắt
của Biệt phái đã khiến mục đích chân chính của Lề luật bị đổi hướng?</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
4. Có thể ly dị vợ trong trường hợp gian dâm không? Khoản luật này có nghĩa
gì? Phải chăng đây là một luật trừ?</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
*******</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
1. Sau khi kêu gọi môn đồ và dân chúng, trong các câu dẫn nhập vào Diễn từ,
bằng cách phác họa cho họ thấy dung mạo con cái Nước Trời, Chúa Giêsu lập
tức đề phòng một ngộ nhận: điều Người loan báo có thể xem như bãi bỏ Cựu ước
(được gọi dưới cái tên Lề luật - tức bộ Ngũ Thư - và các Ngôn sứ tức là toàn
thể các sách linh ứng khác), nhưng kỳ thực là không: Người không đến bãi bỏ,
song để làm trọn, kiện toàn. Việc hoàn tất ấy nhắm lới Thánh Kinh xét như là
tuyển tập các sấm ngôn mà Chúa Kitô đến thực hiện, và xét như là tuyển tập
các luật lệ diễn tả thánh ý Thiên Chúa, mà Chúa Kitô đến kiện toàn.</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
2. Một trong các bản tuyên tín cổ xưa nhất, có lẽ từ khoảng năm 35- 40, quả
quyết như sau: "Chúa Kitô đã chết vì tội lỗi ta, theo lời Thánh Kinh. Người
đã bị chôn cất, đã sống lại ngày thứ ba, theo lời Thánh kinh" (1Cr 15, 3-
5). Niềm xác tín Chúa Kitô hoàn tất Thánh Kinh như vậy đã ăn sâu vào tâm
thức Kitô hữu. Nó cấu thành niềm tin của cộng đoàn nguyên thủy, và là trọng
tâm của việc họ hiểu Lời Chúa. Nhờ việc hoàn tất này, Giáo Hội xuất hiện như
là đích điểm của chuyển động lịch sử mà Thiên Chúa đã lèo lái, và Chúa Kitô
tỏ ra như là trung tâm bảo đảm sự duy nhất của Thánh Kinh. Người là Đấng "đã
được nói đến trong Lề luật Môisen và các ngôn sứ ” (Ga 1, 45): Tin lời Thánh
Kinh tức là tin và Người: Vì chính về Ta mà Môisen đã viết" (Ga 5, 45). Và
suốt cuốn Tin Mừng, Mt đã chú tâm làm nổi bật việc Chúa Kitô hoàn tất Thánh
Kinh như vậy.</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
3. Nhưng nếu Chúa Giêsu đến hoàn tất các sấm ngôn, thì Người cũng đến trình
bày một cái nhìn đúng đắn hơn về tinh thần được tiềm ẩn dưới các giới lệnh
chính thức của Lề luật. Ngoài ra, công cuộc kiện toàn này còn có đặc điểm là
tinh thần Tin Mừng nay thấm nhập vào pháp chế cổ xưa, là cái có mục đích
chuẩn bị sự nẩy nở của Tin Mừng. Như nụ hoa kết liễu và biến mất trong đóa
hoa, Cựu ước cũng nở ra trong Tân ước. Thay cho văn tự ngột ngạt đè nén, này
đây tinh thần đến giải phóng con người. </p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
Các kiểu so sánh Chúa Giêsu dùng - không một chấm một phết của Lề luật sẽ bị
biến mất - thoạt nhìn tưởng là có nghĩa duy trì hoàn toàn bộ luật Cựu ước
bao lâu còn vũ trụ (“trời và đất", thành ngữ cổ điển). Nhưng các ví dụ đưa
ra đi ngược lại và cho thấy Người không nhằn bảo tồn chất thể tính của các
giới lệnh. Người chỉ duy trì chúng bằng cách vượt trên chúng. Không phải
bằng cách chồng chất thêm điều khoản, như nhóm Biệt phái và tiến sĩ luật đã
làm, song là đưa vào một não trạng có tính cách tôn giáo hơn, khả dĩ làm nổ
tung các khuôn khổ cũ (9, 16- 17) mà vẫn không hủy diệt các giới răn. Đây
chẳng phải là việc phá hủy, song là đổi mới canh tân. Toàn bộ đóng góp tích
cực về tôn giáo của Cựu ước đều được duy trì, gạn lọc khỏi các thể chế lỗi
thời và thối nát.</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
CHÚ GIẢI CHI TIẾT</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<b><i>"Không một chấm một phết"</i></b>: Phải giải thích câu này trong cái
nhìn toàn bộ Tin Mừng Mt. Nếu Chúa Giêsu muốn đề nghị ở đây một sự tuân hành
mặt chữ Lề luật, Người sẽ trực tiếp mâu thuẫn với thái độ của chính mình, vì
xem ra Người đã chẳng giữ đúng các khoản luật nhỏ nhặt của Cựu ước, nhất là
khoản về thu nhập và tinh sạch theo lễ nghi (15,3; 19,17; 22, 36. 38. 40
v.v...), hơn nữa Người sẽ mâu thuẫn với lời giảng huấn của mình, vì trong
các ví dụ sau đó, Người sửa đổi Lề luật trên nhiều điểm quan trọng như khoản
luật về ly dị của Đnl 24,1. Do đấy phải xem thành ngữ của Chúa Giêsu là một
kiểu nói Do thái, đặc biệt của các giáo sĩ, nhằm làm nổi bật uy quyền tuyệt
đối và trường tồn của Lề luật, nhưng là một Lề luật đã được giải thích lại,
được gạn lọc khỏi các yếu tố lỗi thời, được kiện toàn nhờ tinh thần tình yêu
sinh dộng nó. Thứ Lề luật đã được chú giải lại như thế phù hợp với chủ ý
nguyên thủy của Thiên Chúa, là Đấng đã ban nó cho Môisen đầu tiên. Chính
trong chiều hướng ấy mà ta có thể xác quyết tính cách bền vững của Lề luật:
trời đất sẽ qua đi nhưng thánh ý Thiên Chúa sẽ không qua bao giờ.</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<b><i>"Một trong những điều răn nhỏ hèn nhất": </i></b>Một lần nữa, đây
không phải là bắt chước việc giữ luật theo mặt chữ của Biệt phái. Khi đã lưu
ý đến văn mạch của Diễn từ, chớ quên rằng từ đây Luật chẳng phải là luật
Môisen đối nghịch với tinh thần mới, nhưng là Luật Thiên Chúa với sự viên
mãn mà Chúa Giêsu đã thực hiện. Nên so với Lề luật diễn tả thánh ý Chúa Cha
và được Chúa Giêsu giải thích lại như thế, thì các điều răn phụ tùy cũng có
giá trị riêng của chúng. Ở đây nhấn mạnh đến việc thực hành Luật Tin Mừng,
có lẽ vì muốn ám chỉ tới nhóm Biệt phái "nói mà không làm" (23, 3). Lối giải
thích này được xác nhận bởi cách đặt tiếp liên các động từ ("phạm - dạy...
làm- dạy"); đặt việc vi phạm hay thi hành điều luật trước, và việc dạy dỗ ra
sau trong cả hai lần.</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
Câu 20 phát biểu chủ đề của những điều sẽ nói: <b><i>"Nếu đức công chính của
các ngươi không dư dật hơn ký lục và Biệt phái...".</i></b> Lời tuyên bố
long trọng này sau đấy được minh giải qua 6 ví dụ cụ thể, trong đó Chúa
Giêsu đối chiếu lời Người tái giải thích Lề luật với giáo huấn chính thức
của Do thái giáo. Tất cả các ví dụ đều được kết cấu theo một kiểu như nhau:
trích dẫn một điều luật đoạn đề ra các yêu sách mới ("Ta bảo các ngươi...").
Sáu ví dụ này là: giết người (cc.21- 26), ngoại tình (cc. 27- 30), ly dị
cùng tính cách bất khả phân ly của hôn nhân (cc.31- 32), thề thốt (cc.33-
37), báo thù (cc.38- 42) và yêu kẻ thù nghịch (cc.43-47). Trong cả 6, sự
công chính mà Chúa Giêsu rao giảng tỏ bày ra một cách sâu xa và hiện thực.</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
Từ luật cấm giết người (c. 21), Chúa Giêsu đi qua các yêu sách của bác ái:
không nhục mạ tha nhân (c.22), song hãy làm hòa với họ. Đối với Mt, tính
cách mới mẻ của Kitô giáo phát xuất từ trực giác căn bản Chúa Giêsu đã mặc
khải cho môn đồ: đó là sự kiện tất cả chúng ta đều là con cái của Cha trên
trời. Và sự kiện chủ yếu này đưa tới một hệ luận quan trọng: mọi người là
anh em. Trước đó Chúa Giêsu đã nhấn mạnh đến điểm thứ nhất, đã luôn luôn quy
chiếu về Thiên Chúa như là Cha từ đầu đến cuối Diễn từ. Ở đây Người chạm tới
điểm 2, khi dùng chữ anh em 4 lần trong các câu 22- 24.</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
Trong mấy câu 22-24, chở đi tìm các phân biệt theo kiểu giải nghi học xa lạ
với não trạng của Chúa Giêsu. Thực ra, Người chỉ muốn sử dụng những phạm trù
pháp lý của môi trường mình và kiểu nói của các giáo sĩ, để kết án sự giận
hờn như là một hành động giết người, dù nó xuất hiện dưới hình thức nào đi
nữa. (Về ý nghĩa các chữ "đồ ngốc", "đồ khùng", "tòa án", "công nghị", xin
xem chú thích của BJ)</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<b><i>"Khi ngươi dâng của lễ nơi bàn thờ":</i></b> Câu này không rõ ràng mấy
về chi tiết. Có thể là người sắp dâng hy lễ đã làm phật lòng tha nhân, hay
tha nhân đã tức giận người dâng lễ (có duyên cớ hay không, bản văn chẳng xác
định gì). Giả thuyết thứ hai có vẻ đúng hơn, vì người dâng lễ đã ở bên bàn
thờ khi sực nhớ lại: điều này minh chứng cơn giận không ở trong lòng anh ta
nhưng cái đó chẳng quan trọng; điều đáng kể là trong hai trường hợp, thiện
ích của sự bình an đòi hỏi ta phải tìm cách giải hòa với nhau, trước khi
trình diện trước mặt Thiên Chúa. Đó là sự tế nhị của lòng bác ái Chúa Giêsu
mà ta không mấy thích, vì nhiều khi mình là đối tượng của một sự hờn oán bất
công. Câu tiếp theo (c. 25) trình bày một dụ ngôn tiềm ẩn nhằm cụ thể hóa
lời giảng huấn đi trước: cũng như người ta tìm cách thỏa thuận với chủ nợ để
khỏi gặp cảnh khốn khổ hơn, thì cũng vậy phải tìm cách giải hòa gấp với nhau
để tránh thoát hình phạt của Thiên Chúa. Ý tưởng sau chỉ được hiểu ngầm
thôi, tuy nhiên cung cách long trọng của c. 26 gợi lên điều đó.</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<b><i>Về vấn đề ngoại tình</i></b> (cc. 27- 30), tính cách triệt để của Lề
luật được đặc biệt nhấn mạnh: người Kitô hữu chẳng những sẽ không phá vỡ tổ
ấm của anh em mình qua việc lấy vợ anh em, mà còn không được để phát sinh
trong lòng mình ý muốn phá vỡ đó. Sự toàn vẹn của tổ ấm gia đình phải vượt
lên ngay cả trên sự toàn vẹn thể lý, là cái gì rất quý đối với con người, vì
con mắt giúp đi đứng, còn tay chân lại giúp hành động. Đây là kiểu nói đại
ngôn cho thấy phải coi trọng đến độ nào yêu sách tuyệt đối của Lề luật.
Truyền thống giáo sĩ cũng đi theo chiều hướng ấy.</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<b><i>"Trừ phi là nố dâm bôn":</i></b> Câu này (được Mt 19, 9; Mc 10, 11-12;
Lc 16,18 bổ túc) không phải là dễ hiểu, vì nó nại đến nhiều ý niệm pháp lý
mà ta chẳng còn quán triệt được ý nghĩa đích xác. Dù sao đại ý vẫn rõ ràng:
sự bao che của luật Môisen, được bảo đảm nhờ ly thư, trở nên thất liệu trong
lời Chúa Giêsu tái giải thích Lề luật. Kết luận tổng quát này dựa trên các
lý chứng sau đây:</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
1. Toàn bộ Diễn từ cho thấy Chúa Giêsu muốn vượt quá Lề luật cho đến bây giờ
hãy còn hiệu lực. Thế mà trong trường hợp hôn nhân, dù công nhận sự vô hạnh
(gian dâm) như là luật trừ, Người vẫn không đi xa hơn mấy lập trường của
Shammai, một giáo sĩ Do thái đương thời.</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
2. Trong Mt 5-7, cũng như các chỗ khác, ta chẳng hề thấy Mt phát biểu một sự
chế hạn nào đó khi ghi lại một huấn thị luân lý của Chúa Giêsu; thực vậy,
các bản văn ấy cho thấy Người rõ ràng không muốn sa vào lối phân biệt các nố
đặc biệt như các giáo sĩ thường làm, mà chỉ nhắc lại cách đại cương trật tự
sáng tạo Thiên Chúa đã thiết lập.</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
3. Mc và Lc không nói đến điều khoản này. Khó mà nghĩ rằng hai ông đâ bỏ qua
một lời tuyên bố thật sự biến đổi nguyên tắc bất khả phân ly của hôn nhân.</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
4. 1Cr 7, 10-11, lời giải thích xưa nhất về câu nói của Chúa mà Phaolô cũng
biết, xác nhận luật cấm tuyệt đối không được ly dị (tuy nhiên câu 11 nói đến
trường hợp ly thân mà không tái giá).</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
Do đó không thể chủ trương rằng trong tâm trí Chúa Giêsu, việc ngoại tình
làm thành một luật trừ, như người Tin lành và Chính thống giáo vẫn kết luận
từ điều khoản đó (tuy nhiên có nhiều thần học gia Tin lành mới đây đã chấp
nhận cách đại cương lời kết luận của chúng tôi). Thế nhưng các nhận xét trên
đây không phải là lời chú giải điều khoản của Mt. Muốn tìm hiểu, xin khảo
cứu các sách chú giải chuyên môn và các bài đăng trong tạp chí.</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
<b><i>"Ta bảo các ngươi đừng thề thốt chi cả":</i></b> Lời nghiêm cấm này
xem ra tuyệt đối đến nỗi nhiều giáo phụ đã lên án mọi sự thề hứa, cũng như
có nhiều giáo phái Tin lành từ chối không tuyên thệ bất cứ điều gì. Để không
lại ý kiến họ, ta có thể trưng ra sự kiện thánh Phaolô (Rm 1, 9; 2 Cr 1, 23;
11,31; Ga 11, 20; Pl 1,8 ) và việc thực hành trong Giáo Hội: Giáo Hội không
những cho phép thề trước các tòa án, mà còn buộc phải thề trong một vài
trường hợp nữa (vd thề chống Duy tân chủ nghĩa). Điều đó giả thiết lời
nghiêm cấm của Chúa Giêsu không có tính cách tuyệt đối. Người muốn nói
(thánh Agustinô) trong lời thề tự nó không phải là một điều tốt. Nó phải
biến mất khỏi một cộng đoàn xã hội được tổ chức theo tư tưởng của Chúa
Giêsu. Chỉ khi gặp trường hợp đáng tiếc và nghiêm trọng mới nên thề. Để quán
triệt tư tưởng của Chúa Giêsu, ta phải xét nó trong hoàn cảnh cụ thể của nó.
Các thính giả của Chúa Giêsu là những người không phải bận tâm về tính cách
chính đáng trên lý thuyết của một lời thề quy định bới quyền bính dân sự hay
tôn giáo. Họ sống trong một môi trường mà văn từ của Lề luật, theo lối chú
giải của Biệt phái, coi như đi đôi với một sự lạm dụng quá trắng trợn, với
một sự biến đổi rõ ràng tâm tình đạo đức. Chúa Giêsu đưa ra một hướng đi
quyết liệt, Người trình bày điều duy nhất phù hợp với danh dự của Thiên Chúa
và phẩm giá con người, làm quy luật mà các môn đồ Người phải theo trong các
hoàn cảnh sống thông thường. Nền tảng của quy luật thực tiễn này là: con
người không được dùng lời mình để cam kết cái điều thuộc về Thiên Chúa; đó
sẽ là một toan tính bắt Thiên Chúa phục vụ mình, một toan tính rõ ràng là vô
ích phù phiếm, vì con người không thể thay đổi ngay cả màu sắc tóc mình,
theo nghĩa là không thể làm mình trẻ hơn hay già hơn được.</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
KẾT LUẬN</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
Việc Chúa Giêsu tái giải thích Lề luật luôn luôn được thực hiện trong cùng
một chiều hướng: khi triệt để hóa Lề luật, vượt trên mọi toan tính phân tích
từng nổ nhằm giảm thiểu yêu sách của nó, Người hoàn lại cho nó chiều hướng
nguyên thủy là làm cho con người trở nên huynh đệ hơn, tôn trọng nhau hơn,
trung thành hơn với các lời cam kết và tình yêu, ngay chính hơn đối với anh
chị em mình.</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
Ý HƯỚNG BÀI GIẢNG</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
1. Con người luôn luôn bị cám dỗ rơi vào não trạng nệ luật, là não trạng bao
giờ cũng dễ dàng vì gây cho ta môi sự an lòng: ta vững tâm cho rằng mình
sống đúng luật đối với Thiên Chúa và tha nhân, một khi làm tròn một quy luật
nào đó. Nhưng Chúa Giêsu mời ta vượt qua các tính toán so đo ấy để đi vào
bình diện tình yêu. Và mức độ của tình yêu là yêu không mức độ.</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
2. Chúa Giêsu không chỉ hài lòng với việc chu tất hay kiêng cữ bên ngoài.
Người đi tìm con người tận trong căn nguyên hành vi của họ, tận trong tư
tưởng, ước muốn, ý hướng của họ: "Ngươi hãy yêu mến Thiên Chúa ngươi hết
lòng, hết sức hết linh hồn ngươi ".</p>
<p class="MsoNormal" style="text-indent: 36.0pt; margin-top: 12px; margin-bottom: 0">
3. Khi ban Thập điều cho Israel, Thiên Chúa đã dẫn Israel bước một bước dài
trong quá trình tiến bộ về mặt luân lý: so sánh với luật rừng hay tình trạng
man rợ, luật Môisen tượng trưng cho một bước tiến đáng kể cho lương tâm con
người. Tuy nhiên Thiên Chúa cũng lưu ý đến sự yếu đuối của dân Israel và đến
các phong tục hãy còn thô lậu của thời đại: như một nhà sư phạm khôn ngoan,
Ngài đã thích ứng các yêu sách của Ngài với não trạng hãy còn thô lỗ của
dân, chấp nhận nhượng bộ việc ly dị, trả thù v.v... Đó là thời kỳ thơ ấu của
Israel, thời kỳ tập luyện. Nhưng Thiên Chúa đã yêu thương tạo vật đến nỗi
không muốn duy trì nó trong sự sống tầm thường. Vì thế Ngài đã sai phái Con
Một Ngài để Người hoàn tất công trình Ngài và dẫn đưa con người đến tình yêu
hoàn hảo. Đây là một sự liên tục đáng khâm phục trong chương trình cứu rỗi
của Thiên Chúa.</td></tr><tr><td width="474"><p style="text-align: center"> <a target="_top" href="http://tinmung.net"><img border="0" src="../../../../../logo/LOGOtinmung.gif" width="67" height="40"></a> <a style="text-decoration: none; font-family: Arial; font-size: 10pt" target="_top" href="http://www.tinmung.net/SUYNIEM_HANGTUAN/suyniemINDEX.htm"><img border="0" src="../../../2011/MuaThuongNien/VuaVuTru/LOGOtinmung2.gif" width="68" height="42"></a> </td></tr></table><p style="text-align: center"> </p>