MẤY NÉT CUỘC ĐỜI VÀ TANG LỄ
CHA CỐ GIUSE TRỊNH HƯNG KỶ
TẠI DÒNG ĐỒNG CÔNG

P. Hoàng Việt Tuyển, CMC

Một trong những việc tông đồ và bác ái của Hội Dòng Đồng Công là mở nhà hưu dưỡng cho các linh mục, đón nhận các linh mục già yếu nghỉ hưu sau khi các ngài đã phục vụ Giáo Hội và các linh hồn. Hội Dòng sẽ chăm sóc, nuôi nấng và phục vụ cho đến khi các ngài qua đời, sau cùng sẽ lo mai táng và chôn cất các ngài tại nghĩa trang của Dòng.

Về phần cha cố Giuse đây cũng vậy, ngài về nghỉ hưu tại dòng Đồng Công ngày 01-9-2007 đến nay. Từ ngày đón ngài về nghỉ hưu luôn luôn đều có một thầy được chỉ định ở sát bên ngài để phục vụ và giúp ngài trong mọi việc. Trong mấy tháng cuối đời của cha cố Giuse, người viết bài này vì muốn hằng ngày dự thêm Thánh lễ của ngài vào lúc 4 giờ chiều trong phòng áo của nguyện đường Dòng, vì thế nhân tiện giúp lễ luôn cho ngài. Nói chung cả Thánh lễ ngài dâng đều rất sốt sáng, đặc biệt khi đọc lời truyền phép. Trước khi đọc lời truyền phép, nhất là lời truyền phép Máu Thánh bao giờ cha cố Giuse cũng cúi mình sâu, đặt miệng kề sát chạm vào chén thánh và im lặng một lúc chừng 5 giây như ngất ngây trước mầu nhiệm cao cả mà Thiên Chúa sắp thực hiện qua lời truyền phép mà ngài sắp đọc.

Vào một buổi chiều đẹp sau những tia nắng vàng dịu đang nhạt dần xuống mau chóng của tháng hoa kính Đức Mẹ 2010. Những cụm mây trắng nhỏ đang lững lờ trôi nhẹ trên vòm trời thăm thẳm như vô tận, nhưng thật yên lặng dưới suối nắng dào dạt của một buổi chiều uy nghi. Vậy sau khi đã giúp lễ cho cha cố Giuse và giúp cởi áo lễ cho ngài xong, nhận thấy diện mạo ngài lúc này thật tươi sáng, dịu hiền, dường như tâm hồn ngài đang bay về một thế giới khác, một thế giới mầu nhiệm xa xôi, người viết này có linh cảm có lẽ ngày về nhà Cha trên trời của ngài cũng không còn bao xa. Mặt khác, vì biết cuộc đời ngài có một bề dày lịch sử nên có lẽ sẽ có nhiều chuyện hay ho, tốt lành và thánh thiện, vì vậy lúc ấy đã thưa với ngài rằng: Thưa cha, con muốn viết về cuộc đời của cha thành một tập sách, vì con biết đời cha chắc có nhiều chuyện rất hay trong thời gian 11 năm cha du học ở Rôma, và trong 45 năm cha dạy học trong các Đại Chủng viện ở Việt Nam, vậy nếu cha bằng lòng thì xin cha kể cho con để con sẽ viết thành một tập sách? Ngài liền trả lời: “Để tôi suy nghĩ xem đã nhé!”. Vì thực ra, đây không phải lần đầu hai cha con đứng trước bàn thờ dâng lễ trong phòng áo trao đổi với nhau, vì thỉnh thoảng sau khi ngài dâng lễ xong, ngài vẫn thường đứng tại đấy chuyện vãn với kẻ viết này mấy câu liên quan đến những việc đạo đức tốt lành và thánh thiện, hoặc vào những dịp lễ trọng sau khi cởi áo lễ xong ngài cũng thường nói lời chúc mừng với kẻ viết này. Phải chăng chính bản thân ngài trong những ngày này ngài cũng đã linh cảm thấy được điều gì đó sắp xảy đến cho mình nhưng có điều ngài chưa hiểu được chuyện gì (?)!

Và rồi điều gì đến sẽ phải đến như một định mệnh mà Thiên Chúa đã an bài cho cha cố Giuse vào giờ tốt đẹp và thánh thiện nhất của ngài, là người tôi trung của Chúa luôn tỉnh thức đợi chờ. Vì thế chỉ sau đó một tuần, ngày 20-5-2010 bất ngờ ngài đã phải đưa đi cấp cứu ở bệnh viện Nguyễn Trãi - Sài Gòn, và vì tuổi già sức yếu, lại mang nhiều bệnh tật về cuối đời, nên chỉ sau một tuần nằm viện ngài đã an nghỉ trong Chúa cách tốt lành thánh thiện khi chưa kịp kể gì cho kẻ viết này.

Cũng với một câu hỏi y như vậy cách đây 5 năm, (năm 2005) với Đức cha Raphael Nguyễn Văn Diệp, nguyên Giám mục phó Vĩnh Long, lúc bấy giờ ngài đang nghỉ hưu ở dòng Đồng Công. Và rồi Đức cha cũng trả lời y hệt cha cố Giuse trên đây với kẻ viết này: “Để tôi suy nghĩ xem đã nhé!”. Nhưng rồi không phải sau đó Đức cha Raphael qua đời ngay, nhưng lại vì những lý do khác nên cũng không viết được về cuộc đời vị Giám mục khiêm tốn, thánh thiện và nhiều đau khổ ấy.

Cha Giuse Trịnh Hưng Kỷ, sinh ngày 03-02-1929 tại Duy Tiên - Hà Nam Ninh. Ngài có chí hướng đi tu làm linh mục từ nhỏ, vì thế năm 11 tuổi ngài đã rời xa gia đình để nhập Tiểu Chủng viện Hà Nội năm 1940. Sau 11 năm ở Tiểu Chủng viện Hà Nội ngài được gửi đi du học Rôma vào năm 1951 khi mới 22 tuổi, và ngài đã nhập Đại Chủng viện Collegio Propaganda Fide. Học xong ngài được thụ phong linh mục ngày 21-12-1957 tại Rôma năm 28 tuổi. Sau đó ngài tiếp tục ở Rôma học chuyên về Thánh Kinh 4 năm nữa và được cấp bằng chính thức của Giáo Hội để trở về nước làm giáo sư tại các Đại Chủng viện. Ngài cho kẻ viết này biết tổng cộng ngài ở Rôma 11 năm. Con số 11 đúng là con số đã gắn chặt với cuộc đời của vị giáo sư Thánh Kinh thật hiền hậu, đức độ và tốt lành này.

Sau 11 năm ở Rôma trở về Việt Nam, ngài làm giáo sư Thánh Kinh tại Đại Chủng viện Thánh Giuse - Sài Gòn từ năm 1962-2007. Ở Sài Gòn là chính nhưng ngài cũng đi tới đi lui đến một số Đại Chủng viện khác trong nước để dạy, kể cả Hà Nội. Trong suốt 45 năm dạy học và 53 năm linh mục, ngoài công việc Thánh chức, ngài đã luôn miệt mài với công việc dạy học và giáo dục để cộng tác với Giáo Hội và các Giáo Phận trong đất nước để đào tạo thêm được rất nhiều linh mục tốt lành thánh thiện, tổng cộng các sinh viên Thần học của ngài đã lên tới con số linh mục khổng lồ, gần 1.000 linh mục. Ngài cho kẻ viết này biết trong suốt hơn bốn mươi năm dạy học sức khỏe ngài rất tốt, nhờ đó việc giảng dạy của ngài cũng rất tốt, chỉ sau đó sức khỏe và bệnh tật ngài mới xuất hiện trầm trọng trông thấy. Cũng không phải trong suốt thời gian dài làm giáo sư tại Đại Chủng viện của ngài chỉ đi trên hoa hồng, nhưng nhiều khi ngài còn phải đi trên gai hồng nữa. Vì thế, trong bài giảng lễ an táng cha cố Giuse ngày 29-05-2010, Đức cha Phêrô Nguyễn Văn Khảm cũng là sinh viên Thần học của ngài kể rằng, có lần cha cố Giuse đã tâm sự muốn làm cha xứ hơn là làm cha giáo ở Đại Chủng viện, nhưng rồi ngài đã nhắm mắt lại mà tuân theo Thánh Ý Chúa cho đến giây phút cuối cùng, để chỉ lo việc giảng dạy và giáo dục tại Đại Chủng viện.

Trong số các sinh viên Thần học của cha cố Giuse đây còn có khoảng mười vị sau này đã làm Giám mục: như Đức cha Trinh, Giám mục Xuân Lộc; Đức cha Trâm, Giám mục Bà Rịa-Vũng Tàu; Đức cha Minh, Giám mục Nha Trang; Đức cha Tứ, Giám mục Phú Cường; Đức cha Khảm, Giám mục phụ tá Sài Gòn; Đức cha Đọc, Giám mục Mỹ Tho v.v…

Sau khi được tin cha cố Giuse Trịnh Hưng Kỷ qua đời tại dòng Đồng Công lúc 9g15 sáng thứ tư, ngày 26-5-2010, thọ 81 tuổi, nhằm lễ kính thánh Philipphê Nêri linh mục, Cha Tổng đại diện Gioan Baotixita Huỳnh Công Minh, Thành phố Sàigòn đã viết thư gửi đến các linh mục và dòng tu trong Giáo phận và xin mỗi cha dâng một Thánh lễ cầu cho linh hồn cha cố Giuse, đồng thời Cha Tổng đại diện cũng thông báo sẽ cử hành lễ an táng cho cha cố Giuse vào lúc 9g sáng thứ bảy, ngày 29-05-2010 tại dòng Đồng Công, sau đó cha cố sẽ được chôn cất tại nghĩa trang của Dòng.

Trong ba ngày trước lễ an táng cha cố Giuse, linh cữu ngài được quàn ở nhà nguyện nhỏ của dòng Đồng Công để các cha, các tu sĩ nam nữ và quan khách có thể tự do đến viếng linh cữu, hoặc dâng lễ cầu cho cha cố tại nhà nguyện đặt linh cữu ngài.

Ngày thứ sáu, 28-5-2010, áp ngày làm lễ an táng cho cha cố Giuse, ngay từ sớm sáng đã có một số các đấng vị đã đến dòng Đồng Công viếng linh cữu cha cố Giuse và dâng lễ cầu cho ngài: 6g sáng thì có Cha Tổng đại diện và qúy cha Giáo phận Mỹ Tho đến viếng linh cữu và dâng lễ cầu cho ngài; còn Đức cha Đọc, Giám mục Mỹ Tho có báo sẽ đến nhưng rồi ngài gặp ngăn trở không tới được; 8g sáng lại có các cha khác cũng tới dâng lễ cầu cho ngài; rồi Đức cha Thống, Giám mục Phan Thiết cũng đến viếng linh cữu cha cố Giuse; đến 9g sáng thì qúy cha Đại Chủng viện Thánh Giuse-Sài Gòn đến viếng linh cữu và dâng lễ cầu cho ngài; 10g thì cha Phêrô Thiềm, Gx. Tân Hưng - Xóm Mới, rồi cha Antôn Hữu, Gx. Hải Xuân - Bà Rịa, và qúy cha Hội Đồng Hương cũng đến dâng lễ cầu cho ngài; rồi Đức cha Hòa, nguyên Giám mục Nha Trang, (Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam) mới nghỉ hưu được ít năm cũng đến viếng lĩnh cữu cha cố Giuse; rồi còn có cha Bài, giáo phận Xuân Lộc, và cha đại diện cho Giáo phận Hà Nội và Đại Chủng viện Hà Nội cũng đến viếng linh cữu cha cố Giuse v.v…

Thánh lễ an táng cha cố Giuse được cử hành vào lúc 9g sáng thứ bảy, ngày 29-05-2010 tại nhà thờ Giáo xứ Châu Bình, và vì biết trước nguyện đường dòng Đồng Công sẽ không đủ chỗ cho các cha tới đồng tế, cũng như các anh em họ hàng con cháu của cha cố Giuse cùng quan khách đến dự lễ an táng cha cố, vì thế linh cữu ngài được di quan từ nhà nguyện nhỏ dòng Đồng Công tới nhà thờ Giáo xứ Châu Bình cách khoảng 200m vào lúc 7g sáng, trước 2 tiếng lễ an táng cha cố Giuse được cử hành, đây là Giáo xứ hiện hai cha dòng Đồng Công đang đảm trách coi sóc nên cũng rất thuận tiện.

Đúng 9g, đoàn đồng tế được rước từ nhà xứ Giáo xứ Châu Bình qua cổng chính vào cửa cuối nhà thờ thẳng lên bàn thánh để dâng lễ an táng cho cha cố Giuse. Đi đầu đoàn rước là Thánh Giá nến cao, rồi hai thầy giúp lễ, tiếp đến một thầy sáu đội sách Phúc Âm và nối liền là 181 linh mục đồng tế, ngoài ra còn có ít cha khác vì có lý do nên không đi trong đoàn rước nhưng cũng đồng tế trong Thánh lễ này, và cuối cùng đoàn rước là Đức cha Phêrô Nguyễn Văn Khảm, Giám mục Phụ tá của Tổng Giáo phận Sàigòn. Còn một vài Đức cha khác có dự định đến dòng Đồng Công trong tang lễ của cha cố Giuse nhưng vì ngăn trở nên không đến được. Đức cha Minh, Giám mục Nha Trang muốn đến để đồng tế trong Thánh lễ an táng cho cha cố Giuse, nhưng vì ngăn trở không tới được nên Đức cha có gửi vòng hoa đến cho cha cố Giuse. Trong Thánh lễ an táng cha cố Giuse đây, các linh mục Đồng Công nếu cha nào không mắc ngăn trở hoặc phải đi công tác đến các giáo xứ khác thì hầu hết đều có mặt trong Thánh lễ đồng tế cha cố Giuse, trong Thánh lễ này cũng có các cha Tổng Cố vấn của Dòng.

Mở đầu Thánh lễ, Đức cha Phêrô giới thiệu buổi lễ, ngài kêu gọi mọi người tham dự Thánh lễ an táng cha cố Giuse hôm nay hợp ý với ngài dâng lời cảm tạ Thiên Chúa đã ban cho cha cố bao hồng ân, vì thế cha cố là một linh mục thật tốt lành thánh thiện, nay đã được Chúa gọi về trong Năm thánh Linh mục này. Đức cha cũng không quên nhắc đến những anh em họ hàng của cha cố Giuse đang có mặt hiện diện trong Thánh lễ. Sau cùng ngài cũng xin mọi người hiệp ý dâng Thánh lễ này cầu cho cha cố Giuse, xin Chúa nếu cha cố Giuse có còn thiếu xót gì thì xin thanh tẩy cho cha cố, để cha cố sớm được về hưởng Nhan Thánh Chúa. Ngài chỉ nói vắn gọn trong một phút.

Đến hai bài đọc trước bài Tin Mừng, hai người thân trong gia tộc của cha cố Giuse lên đọc. Tiếp đến là bài Tin Mừng thánh Gioan đoạn 12, trong đấy trình bày dụ ngôn Chúa Giêsu nói đến hạt lúa gieo vào lòng đất nếu không thối đi, chết đi, thì nó vẫn trơ trọi một mình; còn nếu chết đi thì nó mới sinh nhiều bông hạt. Trong bài giảng 10 phút của Đức cha Phêrô, ngài đã nhấn mạnh về Lời Chúa trong bài Tin Mừng này: “Hạt lúa gieo vào lòng đất nếu nó thối đi, chết đi mới sinh nhiều bông hạt”. Ngài nói, từ đấy lời Chúa trên đây đã trở thành một luật sống cho mọi người bất kể là ai, ở chức vụ nào. Sau đó Đức cha đã ca ngợi sự tài đức của cha cố Giuse như ngài biết về cha cố, đặc biệt về nhân cách và về lòng đạo đức thánh thiện của cha cố. Ngài còn nói rằng, khi cha cố Giuse dâng lễ hoặc khi cầu nguyện trông người rất sốt sáng. Đức cha nói, chính tôi cũng là học trò của cha cố Giuse, mà cha cố Giuse chẳng khác như một nhà giáo dục toàn vẹn về nhiều mặt, cả tài lẫn đức. Ngài nói, ngoài sự học của cha cố Giuse được đào tạo ở Rôma, cha cố còn là một người chuyên tâm đọc sách rất nhiều cũng như nghiên cứu rất nhiều. Mặt khác, cha cố khi dạy học ngài rất kỹ và luôn đi đúng đường lối Giáo Hội, cũng như khi dạy học cho các sinh viên Thần học, ngài dạy cho họ rất vững về các nền tảng của chương trình học mà không đi ra ngoài, hay là chạy theo những trào lưu của xã hội và thời đại.

Sau cùng Đức cha Phêrô nói, nhân cơ hội này, cũng xin cám ơn cha Bề trên, qúy cha, qúy thầy dòng Đồng Công đã tiếp nhận và giúp đỡ cho cha cố Giuse về mọi mặt trong những năm cuối đời của ngài, khi cha cố nghỉ hưu, và mọi sự đều rất tốt đẹp cho đến giây phút cuối cùng.

Sau đó tiếp tục Thánh lễ và trước khi kết lễ, một người trong gia tộc của cha cố Giuse lên đọc lời cám ơn qúy Đức cha, qúy cha, qúy tu sĩ nam nữ, qúy hội đoàn cùng toàn thể cộng đoàn dân Chúa Giáo xứ Châu Bình; đặc biệt cám ơn cha Bề trên và qúy cha cùng qúy thầy dòng Đồng Công, đã đón nhận và lo lắng giúp đỡ cho cha cố Giuse suốt trong 3 năm cuối cùng đời ngài, và mọi sự đều tốt đẹp cho đến khi cha cố Giuse được an giấc trong Chúa cách tốt lành thánh thiện.

Một cha dòng Đồng Công tới trước linh cữu cha cố Giuse làm nghi thức tiễn biệt, và mọi người đều quay mặt hướng về linh cữu cha cố Giuse. Tổng cộng từ đầu chí cuối Thánh lễ an táng đến lúc này chỉ vỏn vẹn trong một giờ đồng hồ, nhưng mọi sự rất tốt đẹp, trang nghiêm và sốt sáng, vì nhờ có một số đông linh mục đồng tế rất hùng hậu hơn kém 200 vị, ngoài ra còn có bài giảng của Đức cha Phêrô rất hay, rất sâu, dễ hiểu và thực tế, vì ngài đã từng là vị giảng thuyết lừng danh ở Việt Nam khi còn là linh mục.

Trước khi Đức cha và các cha tiến vào phòng áo, cha đại diện dòng Đồng Công có lời mời Đức cha và các cha vào nhà xứ Châu Bình để dùng nước, nhưng cũng có số ít các cha cùng với các tu sĩ và giáo dân tiễn đưa cha cố Giuse tới nơi yên nghỉ cuối cùng tại nghĩa trang dòng Đồng Công. Đến nghĩa trang cũng một cha dòng Đồng Công làm nghi thức tiễn biệt cha cố Giuse, trước khi linh cữu cha cố được đưa xuống mồ chờ ngày sống lại, như trong kinh Tin kính mà Giáo Hội vẫn tuyên xưng vào các ngày Chúa nhật và lễ trọng.