Thánh Gioan và Phaolô là hai anh em. Sử biên đã ghi lại rất ít về thân thế và sự nghiệp của hai thánh nhân. Người ta được biết rằng có lẽ cả hai anh em Gioan và Phaolô là sĩ quan cận vệ của vua Contantinô, và được vua giao phó cho nhiệm vụ trông nom săn sóc công chúa Contancia. Đời sống đạo đức cũng như tâm tình ngay thẳng và chính trực của hai anh em đã gây được ảnh hưởng rất nhiều đối với công chúa Contancia. Để tỏ lòng mến phục và biết ơn, Công chúa đã trao tặng hai anh em một món tiền khổng lồ, nhưng hai người đã chỉ dùng gia sản đó để làm phúc cho những người nghèo khó túng đói.

Lòng bác ái cũng như đời sống đạo đức ấy đã đáng Chúa ban cho hai người được triều thiên tử đạo. Nhưng trước khi đổ máu đào ra để chứng minh lòng tin, Chúa còn muốn dùng hai anh em Gioan và Phaolô đưa Gallicanô, một võ quan của Hoàng đế Contantinô về cùng Chúa. Người ta được biết cuộc trở lại của Gallicanô và cái chết tử đạo của hai anh em Gioan và Phaolô là nhờ bút tích của Têrenciô, một sĩ quan cận vệ của Hoàng đế Giulianô và cũng chính là người đã trảm quyết hai thánh nhân, nhưng sau được ơn trở lại, ông đã sưu tầm và ghi lại như sau:

Dưới triều Hoàng đế Contantinô, đế quốc Rôma bị quân đội bán khai Nhục chi phá hoại và triệt hạ nhiều nhà cửa miền Thracia. Hoàng đế bó buộc phải trao toàn quyền lại cho Đại tướng Gallicanô đem quân chống lại quân đội Nhục chi. Gallicanô là một Đại tướng có tài, đã từng chọc trời khuấy đất, đã từng bách chiến bách thắng nhiều nơi. Trước khi đem quân chiến đấu, ông đã xin Hoàng đế Contantinô hai đặc ân này: Sau khi chiến thắng Hoàng đế phải phong cho ông chức lãnh sự và phải gả công chúa Contancia cho ông.

Yêu sách của tướng Gallicanô đặt Hoàng đế vào một tình trạng khó giải quyết: Gallicanô là người ngoại giáo góa vợ, đã có hai người con gái tên là Attica và Antêmia. Còn công chúa Contancia là một thiếu nữ nhân đức khấn giữ đức đồng trinh. Đang khi Hoàng đế băn khoăn không biết giải quyết ra sao thì công chúa, như được ơn trên soi sáng, đến tâu với Hoàng đế: “Thưa cha, con tin chắc rằng Chúa sẽ không bỏ con. Cha cứ đoàn kết với tướng Gallicanô, cha cứ gả con cho ông và phong cho ông chức lãnh sự sau khi chiến thắng, miễn là ông để lại cho con hai đứa con gái của ông, đồng thời cho phép người đã có công với con là Gioan và Phaolô cũng ra mặt trận với ông ấy”. Hoàng đế an tâm, và tướng Gallicanô hăng hái lên đường xông ra chiến trường. Sau đó công chúa Contancia cầu nguyện: “Lạy Chúa toàn năng, nhờ lời nguyện cầu của thánh nữ Annê, Chúa đã chữa con khỏi bệnh ung thư trầm trọng, dẫn con đi đường chính thật, soi sáng cho con biết giữ đức đồng trinh và khấng nhận con vào số những người bạn trăm năm của Chúa. Lạy Chúa, xin Chúa dẫn ba linh hồn cha con Gallicanô trở về làm tôi Chúa. Xin mở miệng con nói lời xứng đáng, xin làm cho con gái yêu dấu của tướng Gallicanô nghe lời con nói. Ước gì chúng con kiên nhẫn giữ đồng trinh và không ước muốn một vị lương quân nào ngoài Chúa. Như vậy chúng con được hưởng đời sống vĩnh cửu trên thiên đàng”. Lời cầu nguyện sốt sắng nồng nhiệt này đã lên tới Chúa. Ít lâu sau hai người con riêng của tướng Gallican cũng khấn giữ đức đồng trinh.

Nhưng ngoài trận tuyến, tướng Gallicanô bị thất thế, ông bị quân thù vây đánh tứ phía. Trong lúc hoảng sợ, tướng Gallicanô không đủ can đảm và sáng suốt chỉ huy mặt trận. Ông biết thần chết tới gần. Lúc bấy giờ hai anh em Gioan và Phaolô xuất hiện như những dũng tướng. Nhanh nhẹn, hai anh em chạy đến khuyên Gallicanô: “Muốn chiến thắng thì phải thề hứa trở lại đạo công giáo và tin tưởng Thiên Chúa, chứ thần chiến tranh không bao giờ họ giúp ông được”.

Tướng Gallicanô tin theo và hứa sẽ trở lại đạo công giáo như ý hai anh em Gioan và Phaolô. Đột nhiên Gallicanô thấy một thanh niên hùng tráng vai vác thánh giá đến nói với ông: “Hãy cầm gươm và theo ta”. Tướng Gallicanô cầm gươm bước theo, đồng thời trông thấy một đoàn quân hùng hậu võ trang đầy đủ và nghe tiếng nói: “Ông đừng sợ, cứ theo chúng tôi tiến thẳng vào đồn quân thù. Cứ cầm gươm và chỉ dừng lại khi nào tiến vào chính dinh của vua địch”. Gallicanô hăng hái theo đạo quân lạ lùng kia tiến thẳng vào dinh vua quân đội Nhục chi. Ông này vừa trông thấy tướng Gallicanô oai phong lẫm liệt tiến đến giữa đoàn quân hùng hậu đã vội vàng chạy tới sấp mình dưới chân tướng Gallicanô xin đầu hàng. Sau đó tướng Gallicanô giải phóng được thành Thracia, bắt quân bán khai Nhục chi phải triều cống Hoàng đế Contantinô và vui mừng ca bài ca khải hoàn về hoàng triều.

Cuộc chiến thắng này không làm cho tướng Gallicanô kiêu ngạo, mà trái lại còn làm cho ông có một thái độ khiêm nhu. Ông nghĩ rằng sở dĩ mình chiến thắng quân thù là nhờ vào ơn Chúa giúp đỡ và sự thúc giục của hai anh em Gioan và Phaolô. Chính vì thế, sau khi chiến thắng, ông xin thôi không kết bạn nữa và lui về thị trấn Ostia cách Rôma bốn dặm để sống trong tịch liêu. Ông còn bán hết gia tài cơ nghiệp để xây cất một toà lưu trú cho khách hành hương và một ngôi thánh đường đồ sộ trong thị trấn. Ngày đêm ông luôn tận tụy với bất cứ một công việc truyền giáo nào. Chính thánh tử đạo Lôrensô cũng hiện đến cùng Gallicanô và truyền cho ông xây một nhà thờ kính thánh nhân trong thị trấn Ostia.

Làm sáng danh Chúa bằng việc xây cất thánh đường chưa đủ, ông còn muốn tận hiến đời sống để phụng sự đồng loại. Ngày ngày ông lui tới các bệnh viện để lau chùi vết thương và chăm nom thuốc thang cho bệnh nhân. Chúa ban cho ông đặc ân chữa khỏi nhiều bệnh, chẳng bao lâu tiếng tăm nhân đức của ông đồn thổi trên khắp đất Ý.

Khi Hoàng đế Contantinô băng hà thì Giulianô vô đạo lên nối ngôi. Nắm uy quyền trong tay, Giulianô thanh trừng tất cả những phần tử mà ông không ưa, trong đó có tướng Gallicanô và hai anh em thánh Gioan và Phaolô.

Từ khi lên nắm chính quyền, Giulianô rất ác cảm với người công giáo. Hơn nữa số người bị quỷ ám ngày càng tăng thêm nhiều. Vì sợ tướng Gallicanô, nên những tay sai của ma quỷ thường đến nói với Hoàng đế Giulianô: Nếu Hoàng đế không muốn cho chúng ám hại người ta nữa thì phải bắt tướng Gallican xuất giáo và thờ phượng thần minh. Đã sẵn ác cảm với người công giáo và thấy cần phải chặn đứng nạn quỷ ám, nên Giulianô hạ lệnh bắt Gallicanô phải xuất giáo và tế thần. Nhưng muốn xả thân cho lý tưởng và trung thành với Chúa Giêsu, tướng Gallicanô nhất quyết phủ nhận yêu sách của Hoàng đế. Thấy không thể lung lạc được con người “bách chiến bách thắng” đó. Hoàng đế Giulianô hạ sắc lệnh hành nhục và trảm quyết tướng Gallicanô. Ngày nay giáo hội mừng lễ kính ngài vào ngày 21-6 hằng năm.

Hạ sát được tướng Gallicanô, nhà vua còn một mối bận tâm nữa là làm sao chinh phục được hai anh em Gioan và Phaolô. Vua cho người đến dụ dỗ họ hãy từ chối làm tôi Chúa, bắt chước ông tôn thờ thần linh. Nhưng anh em thánh nhân cương quyết thờ phượng Chúa là Đấng tạo thành vũ trụ, và duy trì mọi vương quốc. Thấy hai anh em không chịu xuất giáo, Hoàng đế ủy quyền chinh phục họ cho Têrenciô. Ông này ra lệnh cho hai thánh suy nghĩ trong vòng mười ngày. Nhưng với tấm lòng trung thành phụng sự Chúa, hai thánh nhất định không thay đổi lập trường. Biết ngày mệnh chung sắp tới, hai anh em Gioan và Phaolô bán hết gia tài, lấy tiền làm phúc cho người nghèo.

Ngày 11, Têrenciô cùng với đoàn quân võ trang đầy đủ xông vào nhà hai thánh nhân. Têrenciô đưa hai thánh nhân xem tượng thần Jupiter và bắt các ngài phải thờ lạy và xông hương cho thần Jupiter, nếu không sẽ bị trảm quyết.

Hai thánh nhân bình tĩnh bạo dạn trả lời: “Nếu Giulianô là Hoàng đế của ông thì ông chỉ là người hầu cận của vua. Còn chúng tôi, chúng tôi rất lấy làm hạnh phúc có Chúa Giêsu là Chúa chúng tôi!”

Tức mình, Têrenciô hạ lệnh trảm quyết hai thánh nhân tại chỗ và bí mật chôn xác hai người trong hầm nhà của các ngài. Sau đó ông phao tin hai người đã bị phát lưu. Nhưng có gì giấu được Thiên Chúa! Bạo vương Giulianô bị tử trận một cách nhục nhã trong khi giao chiến với quân đội Ba tư. Từ khi hai anh em Gioan và Phaolô được triều thiên tử đạo, người ta thấy trong nhà chôn xác hai thánh nhân thường có nhiều điều lạ xảy ra. Ma quỷ hiện hình tố cáo kẻ đã giết hai thánh nhân, đồng thời chúng tới ám hại nhiều người. Chính quí tử của Têrenciô cũng bị quỷ ám, nhưng được giải thoát vì kêu xin hai thánh nhân cứu chữa. Phép lạ đã chữa quí tử của Têrenciô khỏi quỷ ám thì cũng một trật giải thoát ông khỏi sự mù quáng, lầm lạc. Ông giác ngộ, từ bỏ các thần minh, ăn năn thống hối các tội đã phạm, và đến quỳ phục trên mộ hai thánh tử đạo để xin Chúa tha tội.

Theo ông thì hai thánh Gioan và Phaolô đã được kính vào ngày 26-6-362. Dưới đời Đức Giáo Hoàng Pêlagiô, người ta di chuyển hài cốt hai thánh nhân về Pháp.