Nói về cha mẹ thánh Gioan Tiền hô, Phúc âm thánh Luca chép như sau: “Dưới triều vua Hêrôđê trị vì xứ Giuđa, có một thầy cả tên là Giacaria thuộc ban Abia. Thầy đã kết hôn với một người thuộc chi tộc Aaron tên là Isave. Trước mặt Thiên Chúa, cả hai đều là người công chính và cùng tuân giữ mọi giới răn và giới luật của Người, không ai chê trách được. Nhưng ông bà không có con, vì Isave son sẻ và cả hai lại đã cao niên (Lc. 1,5-7).

Theo thánh Luca thì ông Giacaria, thân phụ Gioan Tiền hô, là người thuộc chi tộc Aaron, một chi tộc chuyên môn lo việc phụng thờ Thiên Chúa. Phụng vụ Do Thái buộc cứ mỗi ngày thầy cả phải dâng hương hai lần, và hôm đó đến lượt Giacaria.

“Vậy theo phiên ban mình, ông Giacaria thi hành chức vụ tư tế, và theo thủ tục nghi lễ, ông được trúng thăm vào trong Cung thánh để dâng hương. Và trong giờ dâng hương đó, toàn dân tụ họp đứng cầu kinh ở ngoài. Bỗng Sứ thần hiện ra đứng bên phải bàn thờ. Vừa thoáng thấy ngài, ông Giacaria đã luống cuống run sợ. Nhưng Sứ thần bảo: Giacaria hãy an tâm, lời ông xin đã được chấp thuận...”

Giacaria xin gì? Thánh Âutinh cho rằng Giacaria đã xin Chúa sai Đấng Cứu Thế xuống hơn là xin cho mình một mụn con. Nhưng Thiên Chúa đã đoái thương ban cho ông một ân huệ mà hình như lúc bấy giờ ông không dám tưởng tới.

“... Lời ông xin đã được chấp nhận. Isave bạn ông sẽ sinh cho ông một con trai và ông sẽ đặt tên cho trẻ là Gioan. Em bé đó sẽ làm cho ông vui mừng sung sướng, và ngày em sinh ra sẽ làm cho nhiều người hớn hở. Em sẽ nên cao trọng trước mặt Thiên Chúa. Em sẽ không uống rượu và kiêng các chất có men. Em sẽ được đầy Thánh Thần ngay từ lúc lọt lòng mẹ và em sẽ đưa nhiều người trong con cái Israel trở về cùng Thiên Chúa, Chúa họ. Còn chính em, em sẽ đi trước Người với tinh thần và quyền lực Êlia để đưa tâm hồn các người cha hướng về con cái mình, để đem kẻ phiến loạn về đường khôn ngoan của người công chính hầu chuẩn bị cho Chúa một dân thánh thiện. Giacaria thưa cùng Thiên sứ: “Có gì làm tôi tin được điều đó? Vì tôi nay đã già và bạn tôi nay cũng có tuổi” (Lc, 13-18).

Thiên Chúa vẫn không ưa những tâm hồn thiếu lòng tin, vì thế Người đã phạt Giacaria, mà hình phạt đó đồng thời cũng là một dấu hiệu như ông đã xin.

“Thiên sứ đáp: Tôi là Gabriel đứng trước mặt Chúa, tôi đã được sai đến để nói với ông và mang tin mừng này đến cho ông, nhưng vì ông không tin lời tôi, lời ứng nghiệm đúng ngày giờ đã định, nên từ đây ông sẽ phải câm và sẽ không thể nói được cho tới ngày các việc trên xẩy ra” (Lc. 1, 19-29).

Thấy Giacaria ở trong Cung thánh lâu hơn lệ thường, dân chúng ở ngoài rất lấy làm lạ, và họ lại càng ngạc nhiên hơn nữa khi thấy ông ra mà không nói được lời gì. Dân chúng đều đoán ông đã được Thiên Chúa mặc khải cho một điều gì. Còn ông, sau khi hoàn tất công việc như đã được chỉ định ông trở về nhà.

“Và ít lâu sau, bà Isave vợ ông thụ thai, bà ẩn mình trong nhà năm tháng. Bà tự bảo: Đấy là việc Chúa đã làm cho tôi, lúc Người vui lòng cất mối nhục cho tôi trước mặt mọi người” (Lc. 1,24-25).

Đến đây thánh Luca thuật lại cho chúng ta câu truyện Truyền Tin. Nhân dịp này, Đức Maria được Thiên thần cho biết bà Isave chị họ Người đã thụ thai cách lạ do quyền phép Chúa. Được tin mừng này, Đức Mẹ liền vội vã lên đường đi xứ Giuđa để chia vui cùng người chị họ.

“Trong những ngày ấy, Maria khởi hành và vội vã lên miền núi, đến một thành phố thuộc xứ Giuđa. Người vào nhà ông Giacaria và chào và Isave. Khi bà Isave vừa nghe lời Maria chào thì hài nhi trong lòng bà nhảy mừng, và bà được đầy Thánh Thần...” (Lc. 1,39-41).

Và vì tình bác ái, Đức Mẹ đã lưu lại tại nhà bà Isave để giúp đỡ bà trong những ngày bà chờ mãn nguyệt khai hoa.

“Vậy tới ngày mãn nguyệt, bà Isave sinh hạ một con trai. Họ hàng láng giềng hay tin Chúa đã mở lượng từ bi thương xót bà đều tấp nập đến chia vui với bà. Vậy đến ngày thứ tám, người ta đến cắt bì cho con trẻ, và ai cũng muốn lấy tên cha là Giacaria, mà đặt cho hài nhi. Nhưng mẹ em nói: “Không, phải gọi cháu là Gioan”. Người ta bảo: “Không ai trong họ hàng bà mang tên ấy cả”. Và người ta làm hiệu hỏi ý người cha để biết ông muốn đặt tên cho con trẻ là gì. Ông xin đưa cho ông một cái bảng nhỏ và ông viết: “Tên cháu là Gioan”, mọi người đều bỡ ngỡ. Ngay lúc ấy lưỡi ông mở ra và ông nói được. Ông nói và chúc tụng Thiên Chúa. Mọi người lân cận đều sợ hãi, và trong tất cả vùng cao nguyên xứ Giuđa người ta đều nghe kể lại những truyện lạ ấy. Ai nghe biết cũng đều nghi lòng tạc dạ và hỏi nhau: “Đứa trẻ ấy rồi sẽ ra sao?” Vì quả thực, bàn tay Thiên Chúa đã ở cùng em” (Lc.1,57-66).

“Con trẻ lớn lên và tâm hồn cậu phát triển dần. Cậu sống trong rừng vắng cho đến ngày ra mắt với dân Israel” (Lc. 1,80). Thánh Luca không nói rõ khi vào sống trong rừng Gioan bao nhiêu tuổi, nhưng chắc rằng ngài đã lớn và bấy giờ cha mẹ ngài cũng đã qua đời cả.

Sống trong hoang địa chừng hai mươi năm với một nếp sống hết sức kham khổ, đêm ngày, ngài ăn chay cầu nguyện, xin Chúa sai Đấng Cứu Thế xuống; của ăn là châu chấu và mật rừng, áo mặc là một tấm da thú. Thân thể ngài quả đã phải chịu đựng rất mực khắc khổ, nhưng tinh thần lại được đầy tràn nguồn ơn thánh vô cùng phong phú, mà một ngày rất gần sẽ đem ra phân phát cho quần chúng.

“Năm Thượng vị Tibêriô Cêsarê thứ XV, Phongxiô Philatô đang làm tổng trấn xứ Giuđêa, Hêrôđê làm quốc vương xứ Galilêa, Philippê em vua làm quốc vương xứ Iturêa và Traconitiđê; Lysania làm quốc vương xứ Abilêna, Ana và Caipha làm thầy cả thượng tế. Lúc ấy có tiếng của Thiên Chúa truyền cho Gioan con Giacaria nơi hoang địa. Gioan liền đi khắp miền sông Hòa Giang giảng phép rửa và lòng thống hối để được tha tội, như đã chép trong sách ngôn sứ Isaia: “Có tiếng kêu trong hoang địa: Hãy dọn đường cho Chúa và san phẳng lối Người đi!” (Lc. 1,1-4).

Toàn dân Israel đều sôi nổi về tin có một tiên tri mới xuất hiện. Họ đổ xô tới nghe ngài rao giảng và chịu tẩy rửa. Tuy nhiên vẫn còn nhiều kẻ cứng lòng.

Gioan rao giảng hợp với tình trạng tâm hồn của mỗi hạng người. Đối với người đơn sơ chất phác, ngài khuyên bảo ngọt ngào; trái lại, đối với hạng cứng lòng như Biệt Phái và Luật sĩ thì ngài lại đối xử rất cứng rắn: “Hỡi loài hổ mang kia, ai xui các người trốn tránh cơn thịnh nộ sắp tới!... Rìu đã kề vào gốc cây rồi, cây nào không sinh hoa trái tốt sẽ bị đốn đi ngay và vứt vào lửa”.

Thánh Gioan thôi thúc dân chúng ăn năn đền tội, đồng thời loan báo Đấng Mêsia sắp đến: “Giữa lúc thiên hạ đang chờ đợi và ai nấy đều thầm nghĩ rằng “Biết đâu Gioan lại chẳng phải là Đấng Kitô?” Ông liền công khai tuyên bố với mọi người: “Tôi rửa các ngươi bằng nước, nhưng có một Đấng quyền phép hơn tôi sẽ đến, tôi không đáng cởi giây giầy cho Người, chính Người sẽ rửa các ngươi trong Thánh Thần và Lửa...” (Lc. 3,10-16).

Và ngay dịp đó, Chúa Giêsu đã đến với Gioan và xin ông rửa cho. Gioan, sau giây phút lưỡng lự, đã vâng lời Chúa mà làm phép rửa cho Ngài. Trong phép rửa ấy ông đã được Chúa cho chứng kiến Chúa Thánh Thần lấy hình Bồ câu đậu trên đầu Chúa Giêsu và được nghe hiểu lời Chúa Cha từ trong đám mây phán ra: “Con là Con yêu dấu của Cha, nơi con Cha được toại nguyện mọi đàng”. Chính nhờ đó ông hiểu được rõ hơn vị mà ông đang rửa cho là ai. Hôm sau khi thấy Chúa Giêsu đi qua, ông nói: “Đây là Chiên Thiên Chúa, Đấng gánh tội trần gian. Đây là Đấng mà tôi đã nói: Người đến sau tôi nhưng cao trọng hơn tôi, vì Ngài có trước tôi, và tôi, trước đây tôi không biết Ngài, nhưng tôi đã đến rửa trong nước là để cho Ngài được tỏ hiện ra ở Israel”. Và Gioan làm chứng rằng: “Tôi đã thấy Thánh Thần như chim bồ câu từ trời xuống đậu trên đầu Ngài, và tôi, trước đây không biết Ngài, nhưng Đấng sai tôi đến rửa trong nước đã bảo tôi rằng: Ngươi thấy Thánh Thần xuống đậu trên ai, thì đó chính là Vị rửa trong Thánh Thần, tôi đã thấy và tôi làm chứng rằng: Đấng ấy là Con Thiên Chúa (Ga. 1,29-34).

Làm phép rửa cho Chúa Giêsu xong, nhiệm vụ Gioan kể như đã chấm dứt, từ đó vai trò của ngài cứ mỗi ngày một lui dần vào trong bóng tối, và cũng từ đó Chúa Giêsu bắt đầu công khai thi hành sứ mệnh Cứu Thế của Ngài.

Như ta đã biết, thánh Gioan Tiền hô đã được ủy thác sứ mêïnh quan trong là dọn đường cho Chúa Cứu Thế, và ngài đã thi hành sứ mệnh trọng đại đó một cách rất nghiêm minh. Bất cứ ai, dù là vua quan hay các viên chức cao cấp, nếu không sống liêm khiết cũng đều bị ngài thẳng thắn quở trách. Chính vì tấm lòng chính trực ấy mà ngài đã bị ác vương Hêrôđê bắt giam và cuối cùng bị chém đầu:

“Quận vương Hêrôđê đã bị Gioan cảnh cáo về vụ lấy bà Hêrôđia là vợ của em vua và về các điều xấu xa ông đã phạm. Nay lại phạm thêm một điều ác nữa là ra lệnh bắt giam Gioan” (Lc. 3,19-20); và thánh Mátcô đã thuật lại rõ ràng hơn: “Hêrôđê đã sai thuộc hạ bắt Gioan, trói lại và bỏ ngài vào tù, vì nàng Hêrôđia vợ vua Philippê là em vua mà vua đã cưới lấy. Ông Gioan đã can vua rằng: “Nhà vua không được cưới vợ của em mình, nên Hêrôđia tức giận ngài lắm, và chỉ mưu sao giết được ngài” (Mc. 6, 17-19).

Gioan ở trong ngục, đau khổ nhưng vẫn vui vẻ vì đã làm trọn sứ mệnh Chúa ủy thác. Hêrôđê tuy không ưa ngài, nhưng vẫn không dám giết ngài vì một đàng nể ngài, đàng khác sợ dân chúng.

Nhưng không ai ngờ Gioan phải chết một cách đau thương trong chính ngày Hêrôđê và các quần thần của ông say sưa trong yến tiệc:

“Nhân ngày kỷ niệm sinh nhật Hêrôđê, nhà vua ban yến tiệc cho các đại thần, các võ quan và các thân hào xứ Galilêa. Lợi dụng dịp may hiếm có đó, Hêrôđia sai con gái mình là Salomê đến khiêu vũ khiến Hêrôđê và khách dự tiệc rất hài lòng. Nhà vua bảo cô ta rằng: “Con muốn gì cứ xin, trẫm sẽ ban”; vua lại thề với cô: “Con xin cái gì trẫm cũng cho, dù là nửa nước của trẫm”. Trong khi lưỡng lự không biết xin gì, cô bé chạy ra hỏi mẹ. Thật là dịp may mong đợi từ lâu, Hêrôđia lần này quyết rửa cho xong hận. Lập tức nàng bảo con vào xin vua đầu Gioan. Cô liền lại chỗ vua, vội vã tâu rằng: “Xin Bệ hạ cho lấy đầu Gioan Tiền hô đặt trên đĩa ban ngay cho thần. Nhà vua buồn lắm, nhưng vì đã trót thề, lại vì khách tiệc, nên không dám chối. Vua truyền lệnh ngay cho tên lính thị vệ phải đem đầu Gioan đến. Tên lính đi chém đầu Gioan để trên mâm, đến trao cho cô gái kia và cô bưng ngay ra cho mẹ mình”.

Cái chết của Thánh Gioan Tiền hô đau thương là thế. Ngài đã hy sinh mạng sống mình để làm chứng cho chân lý và để bảo tồn một nền luân lý trong sạch.

“Sau khi các môn đệ của thánh Gioan nghe biết việc đã xảy ra liền đến xin xác ngài và táng vào trong mồ đá” (Mc. 6, 21-29). Bấy giờ vào mùa xuân năm 29 và thánh Gioan được chừng 31 tuổi.

Ngày nay Giáo hội dành hai ngày để mừng kính ngài, một lễ vào ngày 24-6 mừng sinh nhật ngài, một lễ ngày 29-8 mừng ngày ngài chịu sát hại vì chân lý.