Sáng hôm ấy, trong ánh nắng đẹp loang phủ cả công trường, thánh Nicandrô và thánh Macxianô hùng dũng bước ra trước mặt quan trấn thủ Mácximianô. Dân chúng ồn ào bàn tán và cùng trố mắt nhìn hai quân nhân vạm vỡ, dáng người chưa đến bốn mươi tuổi, đang tiến ra với những bước đi vững chắc, không một chút nao núng sợ sệt. Ra lệnh cho dân chúng yên lặng, quan trấn thủ oai nghiêm tuyên bố: “Này Nicandrô và Mácxianô, các ngươi không biết lệnh của Hoàng đế đã ra sao? Các ngươi hãy tiến lên và lấy danh dự của một quân nhân mà hứa sẽ trung thành tuân giữ đi”. Nicandrô thong thả đáp: “Sắc lệnh này chỉ buộc những ai thờ ngẫu thần, còn chúng tôi là những người công giáo tin thờ một Chúa chân thật không có bổn phận phải tuân giữ”. Quan trấn thủ Mácximianô đổi giọng: “Thì hãy lên nhận số tiền này; tại sao các ngươi không lĩnh số tiền lương của các ngươi?” Thánh Nicandrô trả lời: “Vì tiền đó đã dơ bẩn, không xứng với những ai muốn thờ phượng Thiên Chúa”. Vẫn một giọng điệu bình tĩnh, quan trấn thủ Mácximianô đổi giọng: “Thì ít ra các ngươi hãy ngoan ngoãn đốt hương dâng cúng thần linh để ta hài lòng”. Nhanh miệng thánh Nicandrô thưa: “Quan bảo chúng tôi đốt hương ư? Sao lại có tể như thế được? Không khi nào chúng tôi lại cúng tế những thần tượng bằng gỗ đá để từ chối Thiên Chúa bất tử, Đấng chúng tôi hằng tôn thờ, Đấng đã từ không mà dựng nên mọi sự, và chỉ mình Người cứu thoát chúng tôi thôi”.

Tiếp lời thánh tử đạo là những tiếng xì xào mỗi lúc một to vang lên từ đám dân chúng hiếu kỳ. “Thiếu phụ nào mà bạo gan thế? Có phải là vợ của tên lính phản thần Nicandrô không? Hay cũng là nữ tín đồ công giáo!” Phải, đó là nàng Đaria hiền thê của thánh tử đạo, một thiếu phụ có một đức tin mạnh mẽ đáng làm gương. Nàng đã rẽ đám đông và mạnh dạn bước lên khán đài, đứng bên chồng để khích lệ. Rồi không kể gì đến sự có một của quan tổng trấn, nàng khích lệ chồng bằng những lời đầy tin tưởng và phấn khởi: “Phu quân yêu dấu! Hãy can đảm và bền tâm, thiếp nguyện theo gương phu quân. Phu quân hãy ngước mắt nhìn lên trời! Kìa Chúa Kitô, Đấng đã ban cho mình một lương tâm trong sạch, một đức tin bất khất, chính Người là Vị yểm hộ phu quân”. Trấn thủ Mácximianô nổi giận quát to: “Con mẹ điên cuồng kia, câm miệng đi. Có thủa nào một người vợ lại ước ao cho chồng chết như thế! Thật là điên!” Nhưng người thiếu phụ ấy đã mạnh mẽ cải chính: “Tôi không điên! Tôi mong mỏi cho chồng tôi được sống gần Thiên Chúa và như thế chồng tôi sẽ không còn phải chết bao giờ nữa!” Chưa chịu thua, quan còn viện mọi lý lẽ thấp kém, vị kỷ là hết quả của trí óc mờ ám và tâm hồn đầy dục vọng của ông: “Không, ta nghĩ chắn chắn không như thế. Đúng ra thì ngươi muốn rẫy bỏ chồng, để tái giá với một người đàn ông khác”. Tiến lên một bước, thiếu phụ Đaria thong thả giằn từng tiếng: “Nếu quan lớn không tin lời tôi, lại ghép cho tôi ý định xấu xa ấy, như thế xin quan lớn hãy giết tôi trước, để tôi được chết vì Chúa Kitô trước mặt chồng tôi!” Tổng trấn Mácximianô hạ giọng: “Ừ thì thôi, ta không giết và cũng không đánh phạt, nhưng ta truyền mụ hãy theo lính về trại giam”. Chờ cho lính dẫn thiếu phụ Đaria về ngục rồi, Mácximianô quay lại nói với Nicandrô: “Ngươi đừng bận tâm đến lời vợ ngươi vừa nói, đừng dại mà nghe những lời độc ác như thế. Nhưng nếu ngươi muốn, ta có thể cho ngươi về nghĩ lại mấy hôm ở trại giam để kịp giờ suy nghĩ: chọn sự sống hay chọn cái chết”. Thánh tử đạo từ tốn thưa: “Cảm ơn quan trấn, tôi muốn kết thúc thời gian ấy ngay bây giờ, vì lúc này tự thâm tâm tôi, tôi không ước ao gì hơn là phần rỗi”. Quan trấn nói cả tiếng “Cảm ơn thần minh”, và Nicandrô cũng đồng thanh: “Cảm ơn Thiên Chúa”. Nghe thế Mácximianô hí hửng tưởng vị tử đạo đã xuôi lòng, muốn cùng với mình ca ngợi thần linh. Ông hân hoan đứng dậy với vị quân sư Lêucôn. Trong khi đó thánh Nicandrô được ơn ngất trí lớn tiếng ca tụng Thiên Chúa và nài xin ơn chiến thắng trong cuộc chiến đấu sau cùng này. Đến chừng đó quan trấn mới hiểu và hỏi lại: “Sao? Nhà ngươi vừa ngỏ ý muốn sống, bây giờ lại muốn chết à?” Thánh nhân thưa: “Phải, tôi ước ao sống đời sống vĩnh cửu, chứ không phải đời sống mau qua của thế gian. Tôi nộp tất cả thân xác tôi cho quan, xin cứ việc hành hạ theo ý muốn vì tôi sung sướng là người có đạo và can đảm chịu khổ vì danh dự ấy”.

Như không muốn nghe câu trả lời của Nicandrô, Mácximianô quay sang hỏi thánh Mácxianô, từ lâu vẫn đứng yên cầu nguyện. Ông nói:

- Mácxianô, còn ngươi nghĩ thế nào?

- Thưa quan lớn, tôi cũng chỉ muốn một điều như bạn đồng ngũ của tôi đây.

Tức giận quan trấn truyền nhốt cả hai người vào ngục thất và cho lệnh hành hạ tàn tệ.

Sau hai mươi ngày sống trong tù ngục với nhiều hình khổ dã man, hai quân nhân lại được điệu ra trước mặt quan trấn để chịu tra vấn một lần nữa. Mácximianô ngỏ đầu bằng những lời ôn tồn thân mật: “Này Nicandrô và Mácxianô thân mến, ta đã cho các ngươi đủ giờ suy nghĩ. Ta không muốn phải kết án cho các ngươi là những tên lính phản bội quốc gia và các thần linh, ta chỉ mong mỏi cùng các ngươi tế thần và vâng lệnh Hoàng đế”. Thánh Mácxianô trả lời: “Xin quan cứ tuyên bố theo ý quan muốn. Chắc chắn rằng quan không thể làm gì khiến chúng tôi bỏ đức tin hay chối từ Thiên Chúa. Chúng tôi hằng nhìn thấy Thiên Chúa hiện diện, và biết Người muốn gọi chúng tôi đi đâu rồi. Xin quan đừng cầm giữ chúng tôi lâu nữa vì hôm nay đức tin chúng tôi sẽ được hoàn tất trong Chúa Kitô. Xin quan hãy mau chóng cho chúng tôi nom thấy Đấng chịu đóng đinh. Quan đừng sợ ai khiếu nại!”. Quan trấn thủ tỏ vẻ thất vọng nói: “Ừ thôi, được, các ngươi hãy đi chịu chết theo ý muốn”. Và rồi như được ơn Chúa mở lòng, ông bắt đầu làm hòa với các thánh: “Này, xin các ngươi hiểu cho nhé, ta không thù ghét và cấm cách truy nã các ngươi đâu nhé... Ta chỉ phụng mệnh sắc lêïnh của Hoàng đế đó thôi. Ta hoàn toàn vô trách nhiệm và tay ta không vấy máu các ngươi. Nếu các ngươi có được về nơi vĩnh phúc ta cũng mừng cho các ngươi và chúc các ngươi thành công như ý nguyện”. Nói đoạn quan trấn thủ tuyên án trảm quyết hai chiến sĩ. Nghe bản án, hai người đồng thanh kêu lên: Bình an cho quan lớn! Và hớn hở bước ra pháp trường như những người được đi lĩnh thưởng. Đồng thời người ta nhìn thấy thiếu phụ Đaria tay bế con đi theo sát bên chồng. Ngoài ra còn có thêm một chiến sĩ tử đạo nữa là em trai thánh tử đạo Psicrata cũng nhập bọn để đi đến pháp trường, các ngài vừa đi vừa hát ca vịnh, nét mặt vui tươi hớn hở. Tới gần pháp trường, Mácxianô gặp cha mẹ già và người vợ hiền tay bế đứa con thơ đang đứng than khóc. Giáp mặt thánh nhân, người vợ xé áo lăn vào năn nỉ khóc: Anh Mácxianô ơi! Thực đúng như tôi đã nói với anh trong trại giam là anh sẽ phải chết! Tôi là đứa khốn nạn, không đáng cho anh trả lời một câu ư? Xin anh hãy thương đến tôi, và đứa con yếu ớt của anh đây, cả cha mẹ già nữa. Anh hãy nghĩ lại và đừng khinh chúng tôi nữa. Tại sao anh vội vã như thế? Anh đi chịu chết bây giờ ư? Vì lý do nào anh lại ghét chúng tôi đến thế? Tôi đã nói với anh: “Người ta sẽ chẳng tha chết cho anh đâu mà”.

Nghe những lời ấy, thánh Mácxianô không nhụt nhuệ khí chút nào, trái lại ngài bình tĩnh và nghiêm nghị trả lời: “Trời ơi! Satan lại làm mù quáng tinh thần và lòng trí mình rồi sao? Thôi mình hãy để mặc tôi, hãy bế con và dẫn cha mẹ về, để tôi được thảnh thơi chịu chết vì Chúa. Trong Chúa, tôi hằng yêu mình, yêu con và không bao giờ quên cha mẹ”. Vừa dứt lời, một giáo hữu tên là Zoticô đến nắm chặt tay thánh tử đạo và nói lời khuyến khích ngài an tâm xưng đạo Chúa: “Đại huynh thân mến, hãy can đảm lên, hãy chiến đấu can trường và xin nhớ đến những người cùng một đức tin với đại huynh”.

Đến pháp trường, các thánh quì gối và không ngại đồng thanh dùng lời sách Triết ngôn để tuyên xưng danh Chúa trước mặt dân chúng. Các ngài cầu nguyện to tiếng chủ ý cho mọi người nghe thấy: “Lạy Chúa là Vua và là Chúa, chúng con tuyên xưng và ngợi khen Chúa là Chúa Cứu Chuộc chúng con. Chúng con xưng Danh Chúa, vì Chúa là Đấng phù trợ chúng con, Chúa đã cứu thân xác chúng con khỏi hư mất. Trước mặt thù địch, Chúa đã bênh vực chúng con... Linh hồn chúng con sẽ ca tụng Chúa cho đến muôn đời. Và lạy Chúa, Chúa đã cứu những người trông cậy thoát cơn nguy hiểm, Chúa cứu họ khỏi tay các dân ngọai. Lạy Chúa là Chúa chúng con”.

Thấy các ngài yên lặng, lý hình tiến đến chém đầu thánh Nicandrô, rồi Máxianô. Hôm đó là ngày 15-6-297. Giáo dân cất hai xác thánh tại một đại giáo đường, và nơi đấy Chúa đã làm nhiều phép lạ để tôn vinh những người không sợ lấy máu đào minh chứng và tuyên xưng Danh Chúa trước mặt vua quan trần thế.