Người ta quen gọi thánh nhân với danh hiệu là Lucianô Antiôkia. Thánh Lucianô sinh tại Samôsát, gần thành Syri. Mồ côi từ ngày lên 12 tuổi, cậu Lucianô được một nhà chú giải Thánh kinh lỗi lạc tên là Macariô Êđêtô bảo trợ và giáo dục chu đáo. Nhưng đường đời thật lắm nỗi gian truân, ngay từ ngày mới cắp sách đến trường, cậu đã phải nếm những nỗi cay cực của cuộc sống vất vưởng...! Cậu phải chịu bao nỗi thiếu thốn về vật chất. Cậu rất ham mê học Kinh thánh. Trong trầm lặng suy niệm, cậu đã thu lượm một kiến thức khá sâu rộng về Kinh thánh.

Từ giã Êđêtô, Lucianô trở về Antiôkia, kinh thành ánh sáng và là trung tâm văn hóa cổ thời. Nơi đây đã được chứng kiến biết bao cuộc tranh luận về thần học cũng như về nhiều vấn đề khác. Thầy Lucianô thụ phong linh mục ở Antiôkia. Đây là thời kỳ khai mạc cuộc đời hoạt động đầy sáng suốt và kết quả của ngài.

Linh mục Lucianô thành lập trường chú giải Thánh kinh ở Antiôkia. Trường Thánh kinh của ngài hoàn toàn rập theo cách tổ chức như trường của dưỡng phụ Macariô đã thành lập ở Êđêxa. Ngài tra cứu đối chiếu các bản dịch Cựu ước để tìm ra những điểm tương đồng tương dị. Ngài dựa vào bản văn Do thái để dịch một bản Kinh thánh mới. Bản dịch Kinh thánh của ngài rất có giá trị về phương diện văn chương cũng như về phương diện chính xác. Chính bản dịch đó đã giúp thánh Giêrônimô rất nhiều trong việc dịch thuật một bản Kinh thánh đầy đủ mà chúng ta được hân hạnh đọc ngày nay.

Phải chăng linh mục Lucianô đã gia nhập và ủng hộ lạc giáo do Paulô Samôsát chủ trương, và vì thế ngài đã bị vạ tuyệt thông một thời gian? Có người chủ trương linh mục Lucianô không bị vạ tuyệt thông vì lẽ rằng thánh Athanasiô không hề công kích Lucianô bao giờ cả. Hơn nữa linh mục Lucianô luôn luôn được mọi người quý mến.

Tuy nhiên Đức Giám mục Alexanđrô thành Alexanđria quả quyết linh mục Lucianô đã bị vạ tuyệt thông do ba linh mục Đômnô, Trinê và Cyrillô. Quyết đoán trên đây dựa vào một thư của Giám mục Alexanđrô gửi giáo đoàn Antiôkia. Tuy nhiên, trong thư đó, có nhiều điểm khiến ta nghi ngờ rằng Giám mục Alexanđrô đã có thể lầm. Có điều chắc chắn là bọn lạc giáo Ariô đã cố tình lấy danh nghĩa linh mục Lucianô, người đã được giáo hội công giáo tôn phong lên bậc hiển thánh, để phổ biến tà thuyết của họ.

Dầu vậy, chúng ta có thể giả thiết được rằng linh mục Lucianô đã sai lầm thật sự và đã bị vạ tuyệt thông một thời gian; điều đó vẫn không trái với chủ trương của chúng ta vì chúng ta thừa hiểu rằng mọi người đều có thể lầm lẫn; cả đến những bậc vĩ nhân cũng không thoát khỏi định luật đó. Nhưng chúng ta nên tin chắc rằng sự lầm lẫn của con người không thể trở thành chướng ngại vật cho đời sống thánh thiện một khi người ta không cố chấp trong lầm lẫn và sẵn sàng vâng phục Giáo hội có nhiệm vụ giảng dậy chân lý. Hơn nữa, chính những công việc linh mục Lucianô đã thực hiện, đời sống đức tin của ngài, những tác phẩm tu đức của ngài, và nhất là cái chết tử đạo anh hùng của ngài, đã đủ để minh xác cho điều chúng ta quyết đoán.

Khi Hoàng đế Điôclêxianô ban sắc chỉ bách hại người công giáo thì linh mục Lucianô đang cư trú ở Nicômêđia. Nhất quyết không bỏ đạo, linh mục Lucianô bị bắt và bị tống ngục một thời gian khá lâu!...

Mùa thu năm 303, linh mục Lucianô viết thư gửi giáo đoàn Antiôkia đại ý như sau: “Các vị tử đạo gửi lời chào thăm anh em. Tôi vui mừng loan báo cho anh em hay Đức Cha Antimô, Giám mục thành Nicômêđia mới bị hành hình vì Chúa Kitô”.

Ngài còn viết nhiều thư khác cho bạn hữu và cho các môn đệ yêu dấu của ngài.

Hoàng đế dùng hết cách dụ dỗ ngài bỏ đạo. Nhà vua hứa ban cho ngài nhiều tiền bạc, danh vọng, nếu ngài cam kết bỏ đạo. Ngài cho Hoàng đế hay mọi của cải, vinh dự trần tục không là gì trước mặt Thiên Chúa. Nghe nói thế, Hoàng đế rất căm giận và đã truyền dùng những cực hình dữ dội nhất để hành hạ ngài.

Họ không giết ngài ngay nhưng bắt ngài phải chịu đủ mọi cực hình với hai thâm ý: vừa để ngài phải chịu những nỗi đau đớn thấm thía nhất, vừa để kéo dài thời gian đau khổ của ngài. Lý hình buộc ngài vào bánh xe rồi cho xe chạy. Họ còn treo ngài lên thập giá, tháo xuống ném ngài vào vực sâu, rồi lại lôi lên. Sau đó, chúng lại đem tống ngục mà không cho ăn gì cả!...

Đã gần tới lễ Hiển Linh, các môn đệ rủ nhau tới thăm ngài. Họ rất đau buồn khi nhìn thấy người cha đau khổ của họ mòn mỏi vì cực hình và đói khát. Buồn hơn nữa là ngài quá tiều tụy, không đủ sức cử hành thánh lễ ngày lễ Hiển Linh cho họ tham dự. Vị linh mục tử đạo đoán được ý đau buồn của môn đệ, ngài đem hết tàn lực ra để khích lệ an ủi các môn đệ: “Các con thân mến, các con hãy hy vọng và vui mừng, cha sẽ mừng lễ Hiển Linh với các con. Cha sẽ từ giã các con sau ngày lễ Hiển Linh”.

Mọi việc xẩy đến như lời tiên báo của ngài. Tới ngày lễ, các môn đệ tin tưởng thầy mình sẽ cử hành thánh lễ được, nhưng lại một vấn đề nan giải khác tiếp đến làm các môn đệ băn khoăn: các ông không sao kiếm được một bàn thờ để cử hành thánh lễ; hơn nữa nếu có kiếm được cũng không biết đặt ở đâu vì chung quanh các ngài đầy những người vô đạo, bất lương, họ đi lại truyện trò huyên náo cả trại giam.

Thông cảm nỗi lo lắng của môn đệ, linh mục Lucianô đưa ra một giải pháp khá giản tiện: “Các con thân mến, ngực cha đây sẽ là bàn thờ để hành lễ, còn các con, hãy quây quần quanh cha làm thành một ngôi thánh đường nhỏ bé nhưng là một thánh đường sống động”.

Đêm đến, khi bọn lính canh đã say giấc điệp, linh mục Lucianô mới bắt đầu cử hành thánh lễ. Các môn đệ cảm động dự lễ sốt sắng và cùng nhau chịu chung một Mình Thánh. Lễ xong, linh mục Lucianô tỏ bầy đôi lời khích lệ và an ủi các môn đệ của ngài trước khi từ biệt cõi trần.

Cho tới ngày hôm đó, tính ra ngài đã nhịn đói đúng 14 hôm; hầu như ngài gần chết lả, lúc lý hình mới đem đến cho ngài những đồ ăn đã dâng cúng các thần tượng. Linh mục Lucianô một mực từ chối không dùng đồ ăn đó. Ngài bị điệu ra toà án lần thứ hai, lần này các quan toà hỏi nhiều câu dồn dập, nhưng ngài chỉ thưa lại vỏn vẹn có một câu:

“Tôi là kitô hữu”.

Mặc cho lý hình hành hạ đủ cách, ngài chỉ lập lại có một câu:

“Tôi là kitô hữu”.

Vì không còn hy vọng có thể dụ dỗ ngài quá khóa, Hoàng đế ra lệnh xử tử Lucianô. Lý hình chém đầu ngài vào ngày 07-1-312.

Xác thánh ngài được đưa về an táng tại Đrêparum gần Bytinia. Một thánh đường nguy nga đã được xây cất ở đây để tôn kính thánh Lucianô, vị tử đạo thời danh thế kỷ IV.